Aralin 1 Ang mundo at ang sangkatauhan

61 terms by waguilar 

Create a new folder

Advertisement Upgrade to remove ads

gravity

lakas o pwersang humahatak sa mga bagay sa sentro ng daigdig

heologo

taong nag-aaral ng istruktura ng Mundo at mga likas ng prosesong nakaapekto rito

siyentipiko

taong dalubhasa sa pagaaral ng agham o siyensiya

solar system

binubuo ng Araw at mga planeta kasama ng kanilang buwan o mga buwan; lumiligid ang lahat ng mga ito sa Araw

teorya

matalinong palagay o kuro-kuro bagama't hindi pa napatutunayang totoo

Teoryang Big Bang

ang Mundo ay nabuo matapos ang isang malakas na pagsabog. May 15 hanggang 20 bilyong taon na ang nakaraan.

Teoryang Nebular

ang mga planeta ay nagmula sa mga masa ng gas na nagkawatak-watak dahil sa lakas ng gravity ng umiikot na nebula sa paligid ng Araw.

Teoryang Solar Disruption

nagmula ang mga planeta sa mga pira-pirasong bahaging nanggaling sa Araw nang muntik nang mabanggaan ang Araw at isa pang bituin.

Sir Isaac Newton

ang unang nagsabi na ang mundo ay may hugis na oblate spheroid

ekspedisyon ni Ferdinand Magellan.

ekspedisyon na unang matagumpay na pagligid sa mundo.

oblate spheroid

mas malapad ito sa may bahaging gitna at may pagkapatag sa magkabilang dulo parang dalandan.

geodesy

siyensya na nagaaral at sumusukat sa eksaktong sukat at dimensiyon ng Mundo

crust o balat ng mundo

dito tayo nakatira. Pinakamanipis ito sa mga layer ng mundo. Tinatayang tatlo hanggang limang milya ang kapal nito sa ilalim ng karagatan (oceanic crust) at mga 25 milya naman ang kapal nito sa ilalim ng mga kontinente (continental crust). Nahahati ito sa mga pira-pirasong plate at nakalutang ito sa malambot na bahagi ng mantle.

mantle

ang pinakamakapal na layer. 1800 milya ang kapal nito. Binubuo ito ng maiinit at mabibigat na mga bato. Ang mga layer ng mga batong ito ay natutunaw na parang aspalto dahil sa tindi ng init. Ang mga paggalaw ng mantle ang dahilan kung bakit gumagalaw ang mga plate ng mundo.

outer core

Parang isang mainit na bolang metal. Ang init nito ay umaabot sa 4000 hanggang 9000°F. Kaya ang mga metal dito ay natutunaw at nagiging likido. Ang kapal nito ay tinatayang 1400 milya. Ito ay binubuo ng tunaw na nickel at iron.

inner core

Mataas na mataas ang temperatura at pressure dito. ang mga metal ay nagsisiksikan at hindi na nakadadaloy bilang likido. Ang temperatura nito ay umaabot sa 9000°F. May kapal ito ng 800 milya.

karagatang Pasipiko

ang pinakamalawak at ang pinakamalalim na karagatan. Ang pinakamalalim na bahagi ng Karagatang Pasipiko ay 11, 033 m na matatagpuan sa Mariana Trench.

Dagat (sea)

sumusunod sa karagatan kung lawak at lalim ang pagbabatayan. Napapaligiran o bahagyang napapaligiran ng lupa. Hal. Dagat Timog Tsina at ang Dagat Sulu

Golpo (gulf)

matatagpupan sa paligid ng isang tangway o peninsula. Ang Golpo ng Persia sa kanlurang Asya at Golpo ng Lingayen sa Pangasinan ay ilan sa mga halimbawa.

Look (bay)

bahagi ng dagat na napaliligiran ng lupa, tulad ng Look ng Maynila.

Lagusan (channel)

bahagi ng karagatang naglalagos mula sa isang dagat patungo sa iba pang anyong-tubig sa labas ng kapuluan. Ang Babuyan Channel ay isa sa mga halimbawa.

Kipot (strait)

naguugnay sa dalawa pang malalaking anyong tubig. karaniwan ito ay makitid at mahaba kaya't tinatawag na kipot mula sa salitang makipot. Kipot ng Guimaras ay isang halimbawa.

Lawa (lake)

napapaligiran ng lupa. hindi ito dumadaloy sa dagat. 8 lawa ang matatagpuan sa Laguna - Laguna, Sampalok, Palakpakin, Yambo, Bunot, Pandin, Muhikap, at Calibato

Ilog (river)

anyong tubig na paliku-likko't mahabang nagmumula sa bundok. nabubuo ito sa pagsama-sama ng mga batis, bukal at ulan. mahalaga ito sa lugar dahil maari itong daanan bilang isang transportasyon, gawing patubig sa sakahan, industriya, at iba pang gawaing domestiko. Ang malalaking ilog ay maari ding pagmulan ng enerhiyang magagamit sa paglikha ng kuryente.

Ilog Cagayan

pinakamahabang ilog sa Pilipinas

Batis (brook)

maliit kaysa sa ilog, nagmumula sa gilid ng bundok at burol.

Sapa (stream)

higit na mas maliit kaysa sa batis. Kadalasang natutuyo kapag taginit.

Talon (falls)

nagmumula sa tuktok ng bundok o sa isang mataas na lugar. ang tubig mula dito ay bumabagsak sa lupa at dumadaloy at umaanib sa iba pang anyo ng tubig gaya ng ilog at lawa. Hal. Talon ng Pagsanjan sa Laguna at Talon ng Maria Cristina sa Lanao del Norte

Bukal (spring)

bumubukal mula sa ilalim ng lupa. ang tubig nito ay maaring mainit o malamig. sinasabing ang tubig mula dito ay nakagagamot ng iba't-ibang uri ng sakit. Hal. Tiwi Hot Spring sa Albay.

Ang mundo

bahagi ng solar system. Ito ang pangatlong planeta mula sa Araw. Sa ngayon, ito ang nagiisang planetang may buhay. Ito ay tahanan ng sangkatauhan.

kontinente

malalaking masa ng lupa sa mundo

Asya

ang pinakamalaking kontinente at ang may pinakamalaking populasyon. Tahanan ng 60% ng populasyon ng mundo.

Aprika

pangalawang pinakamalaking kontinente sa mundo. Malaking bahagi ng kalupaan nito ay disyerto.

Hilagang Amerika

ikatlong pinakamalaking kontinente.

Timog Amerika

pang-apat na pinakamalaking kontinente.

Europa

itinuturing na bahagi ng kontinente ng Eurasia. panlimang pinakamalaking kontinente.

Antarktika

matatagpuan sa paligid ng Timog Polo at pang-anim na pinakamalaking kontinente. Nababalutan ng makakapal na yelo ang kontinente at ang klima nito ay higit na malamig kaysa sa rehiyong Arktiko na nasa Hilagang Polo. Walang permanenteng naninirahan dito.

Oceania

minsan ay tinatawag na Australia, ang pinakamalaking bansang kabilang sa kontinenteng ito.

Bundok

masa ng lupain kung saan ang taluktok ay umaabot sa mga 1,000 talampakan o mahigit pa. Ito ang pinakamataas na anyong lupa.

Bundok Everest

pinakamataas na bundok sa buong mundo

Bulubundukin

binubuo ng magkakahilerang mga bundok. Ang Bulubundukin ng Sierra Madre sa Luzon ay isang halimbawa nito.

Burol

anyong lupa na higit na mababa kaysa sa bundok. Sa Pilipinas, isang halimbawa ang Chocolate Hills ng Bohol.

Bulkan

anyong-lupa katulad ng bundok ngunit mayroon itong butas o lagusang dinadaluyan palaabas ng kumukulong putik at bato lalo na kung ito ay aktibo. Ang Bulkang Mayon at Bulkang Taal ay ilang halimbawa nito.

Talampas

patag na anyong-lupang matatagpuan sa mataas na lugar o itaas ng bundok. Karaniwang malamig ang klima rito dahil sa mataas na altitude gaya ng Lungsod ng Baguio.

Lungsod ng Baguio

summer capital ng bansa

Kapatagan

malawak at patag na anyong-lupang karaniwang tinatamnan at sinasaka.

Gitnang Luzon

pinakamalawak na kapatagan ng bansa

Disyerto

anyong-lupang natatabunan ng makapal at tuyung-tuyung buhangin.

kamelyo

may kakayahang makatagal sa disyerto dahil sa natatanging katangian nitong makapag-imbak ng tubig sa katawan

Disyerto ng Sahara sa Africa

pinakamalaking disyerto sa buong mundo

Tangway

anyong-lupang may bahaging nakaungos na napaliligiran ng anyong-tubig. Ang bansang Italya at ang lalawigan ng Pangasinan ay mga halimbawa nito.

Pulo

isang masa ng anyong-lupang higit na maliit kaysa sa kontinente at napaliligiran ng tubig.

Kapuluan o Arkipelago

isang bansang binubuo ng maraming pulo. Hal. Pilipinas at Indonesia

Lambak

patag na lupa sa pagitan ng dalawang bundok. Mainam ding gawing taniman gaya ng Lambak ng Cagayan.

atmospera

parang isang malaking blanket na nagbibigay-proteksyon sa atin laban sa matinding init at matinding radiation mula sa araw

nitrogen

kailangan natin sa ating paglaki at sa pagkumpuni ng mga cells

oxygen

ginagamit sa pagtunaw ng pagkain upang maging enerhiyang kailangan ng tao, hayop at halaman

Troposphere

mula sa ibabaw ng mundo hanggang sa 5-9 milyong taas. Dito naninirahan ang mga tao. nararanasan dito ang iba't-ibang panahon. kilala ito bilang mababang atmospera

Stratosphere

narito ang ozone layer na humihigop sa ultraviolet radiation ng Araw. kadalasan dito lumilipad ang mga eroplano dahil walang bagyong nararansan dito.

Mesosphere

narito ang mesopause na siyang naghihiwalay sa mesosphere at thermosphere

Thermosphere

ang temperatura dito ay umaabot hanggang 1,727 C dahil sa Araw. kilala rin ito bilang mataas na atmospera

Flickr Creative Commons Images

Some images used in this set are licensed under the Creative Commons through Flickr.com. Click to see the original works with their full license.

Please allow access to your computer’s microphone to use Voice Recording.

Having trouble? Click here for help.

We can’t access your microphone!

Click the icon above to update your browser permissions above and try again

Example:

Reload the page to try again!

Reload

Press Cmd-0 to reset your zoom

Press Ctrl-0 to reset your zoom

It looks like your browser might be zoomed in or out. Your browser needs to be zoomed to a normal size to record audio.

Please upgrade Flash or install Chrome
to use Voice Recording.

For more help, see our troubleshooting page.

Your microphone is muted

For help fixing this issue, see this FAQ.

Star this term

You can study starred terms together

NEW! Voice Recording

Create Set