93 terms

Maatschappijleer toetsweek

STUDY
PLAY
Politiek
De manier waarop een land bestuurd word
Democratie
Een staatsvorm waarbij de bevolking direct of indirect invloed uitoefent op de politieke besluitvorming
Directe democratie
het volk beslist, geen parlement
indirecte democratie
het volk kiest een partij of iemand die beslissingen voor het volk maakt
parlementaire democratie
het parlement neemt de belangrijkste beslissingen
dictatuur / autocratie
alle macht is in handen van 1 persoon of een kleine groep mensen
communisme
...
facisme
wijzen de democratie af en kiezen liever voor sterke leiders die zelfstandig zonder democratie besluiten nemen.
religieuze dictatuur
een dictatuur gebaseerd op religieuze wetgeving. geestelijke leiders controleren politici of zij zich houden aan regels van het geloof
militaire dictatuur
het leger is aan de macht.
censuur
de controle door de overheid op alles wat de media uitbrengen
ideologie
een samenhangend geheel van ideeen over de mens en de gewenste inrichting van de samenleving.
politieke stroming
...
progressief
vooruitstrevend, de maatschappij willen veranderen.
conservatief
behoudend, de maatschappij willen behouden.
reactionair
als conservatieven nog verder gaan en regels van vroeger terug willen.
politiek rechts
rechtse partijen benadrukken de eigen verantwoordelijkheid en de vrijheid van mensen. burgers en het bedrijfsleven moeten zoveel mogelijk hun eigen zaakjes regelen. om dit idee na te streven moet de overheid passief omtreden en dit dus alleen doen alshet echt nodig is. (VVD & PVV)
politiek links
linkse partijen gaan uit van gelijkwaardigheid en wil dat iedereen gelijke kansen krijgt op onderwijs, inkomen en werk. om de zwakkeren te beschermen moet de overheid actief optreden, en bijv. studiefinanciering te geven aan studenten. (PvdA, SP en GroenLinks)
politieke midden
sommige partijen hebben zowel linkse als rechtse standpunten. (CDA, ChristenUnie en D66)
liberalisme
aanhangers van een politieke stroming die vrijheid belangrijk vinden, (vrijemartk economie. iedereen eigen verantwoordelijkheid voor hun situatie en uitkeringen blijven zo laag mogelijk)
socialisme
noemen we nu: sociaal democraten, willen dat de overheid actief de zwakkeren in de samenleving beschermt. kennis inkomens en macht moeten eerlijk worden verdeelt
confessionalisme
als politieke stroming baseert het zich op het geloof. in NL: christendom. christendemocraten streven naar een samenleving gebaseerd op waarden uit de bijbel.
rentmeesterschap
dat mensen goed moeten zorgen voor de aarde
politieke partij
een groep mensen met dezelfde ideeen over de manier waarop onze samenleving het beste bestuurd kan worden
actiegroep
groepen die zich bezighouden met 1 bepaalde doelstelling. ze voeren acties als ze dit nodig vinden.
belangenorganisatie
behartigen de belangen van 1 bepaalde groep mensen. bijv. de ANWB of de consumentenbond.
one-issue partij
richten zich op 1 aspect in de samenleving en hebben daar een duidelijk standpunt voor. (partij voor de dieren)
protestpartij
ontstaan uit onvrede met de bestaande politiek
populistische partij
ontstaan deels uit protest maar hebben vooral de bedoeling op te komen voor de stem van de zwijgende massa
niet-democratische partij
zoals fascistische of rechts-extremistische partijen doen nauwelijks mee aan verkiezingen
integratiefunctie
op basis van allerlei wensen en eisen maken politieke partijen een samenhangend geheel.
informatie functie
politieke partijen informeren de kiezers over hun standpunten ten aanzien van verschillende kwesties.
participatiefunctie
politieke partijen proberen burgers te stimuleren om actief deel te nemen aan de politiek
selectiefunctie
mensen die de politiek in willen werken zich omhoog. vaak beginnen ze als gemeenteraadslid, en worden dan kamerlid, fractievoorzitter of minister.
actief kiesrecht
nederlanders van 18 jaar of ouder mogen stemmen
passief kiesrecht
het recht om je verkiesbaar te stellen
lijsttrekker
de persoon die tijdens de campagne het gezicht van de partij is en je ziet hem of haar het meeste op tv
evenredige vertegenwoordiging
wil zeggen dat elke partij het aantal zetels krijgt dat in verhouding is met het aantal geldig uitgebrachte stemmen.
kiesdeler
als een paritj in de tweede kamer bijv. 10 procent van de stemmen krijgt. dan krijgt deze partij ook 10 procent van de 150 zetels.
voorkeursstem
als je op een persoon stemt van een partij
spindoctor
communicatiedeskundigen die de partij en de lijsttrekker adviseren
opiniepeiling
tijdens de verkiezingen analyseren commentatoren het debat. welke partij staat er goed voor? en welke niet?
zwevende kiezer
kiezers die niet bij elke verkiezing op dezelfde partij stemmen
tv- en internetdemocratie
de grote rol van de media tijdens de verkiezingen
regering
bestaat uit de koning en de ministers
kabinet
de ministers en hun staatssecretarissen
kabinetsformatie
het doel is om een kabinet te vormen van bekwame ministers en staatssecretarissen die het samen eens zijn over de toekomst en die samen de steun hebben van de meerderhied van de tweede kamer. (minimaal 76 leden)
informateur
de informateur adviseert welke partijen het beste een kabinet kunnen gaan vormen
coalitie
een samenwerkingsverband van twee of meer partijen
regeerakkoord
hierin staan de hoofdlijnen van het beleid voor de komende jaren
minderheidskabinet
...
gedoogsteun
...
formateur
iemand die geschikte ministers en staatssecretarissen bij elkaar zoekt.
constitutionele monarchie
een staatsvorm waarin de taken en bevoegdheden van het staatshoofd grondwettelijk zijn vastgelegd.
onschendbaarheid
de koning is onschendbaar, als willem zijn mening geeft gaat de tweede kamer hierover in debat
ministeriele verantwoordelijkheid
het kabinet is verantwoordelijk voorde inhoud van wetten en de troonrede en de gedragingen van alle leden van het koninklijkhuis.
minister
zijn verantwoordelijk voor hun ambtenaren
portefeuille
een eigen beleidsterrein van een minister
staatssecretaris
een minister heeft een of twee staatssecretarissen
premier
...
kabinetscrisis
soms lopen de problemen zo hoog op, dat het het bestaan van het hele kabinet in gevaar komt.
demissionair kabinet
het kabinet heeft geen eigen missie meer maar handelt alleen nog maar lopende zaken af.
politieke cultuur
de manier waarop de regering en het parlement met elkaar omgaan
poldermodel
de nederlandse politiek is bereid tot overleg en het sluiten van compromissen.
eerste kamer
wordt indirect gekozen door het volk
tweede kamer
wordt direct gekozen door het volk
staten-generaal
de eerste en de tweede kamer samen
senaat
eerste kamer (75 leden)
fractie
de groep vertegenwoordigers van een politieke partij in een gekozen orgaan
regeringsfractie
de partijen die ook ministers in de regenring hebben zitten.
oppositiepartij
gevormd door alle partijen die niet in de regering zitten
stemrecht bij wetsontwerp
over ieder wetsontwerp wordt gestemd door zowel de eerste als de tweede kamer. beide kamers hebben het recht om een wetsvoorstel te aanvaarden of te verwerpen
budgetrecht
om de rijksbegroting wel of niet goed te keuren. de rijksbegroting wordt elk najaar door de regering in de vorm van een wetsvoorstel aan beide kamers aangeboden en bevat per ministerie de plannen voor het komende jaar.
recht van initiatief
biedt tweede kamer leden de mogelijkheid om wijzigingen in een wetsvoorstel aan te brengen
recht van amendement
dit recht geeft de tweede kamer de mogelijkheid om wijzigingen in een wetsvoorstel aan te brengen.
schriftelijke vragen stellen
de eerste en de tweede kamer heeft het recht om schriftelijke vragen te stellen aan ministers of staatssecretarissen. ze moeten binnen 3 weken antwoord geven.
recht van interpellatie
de eerste en de tweede kamer hebben het recht om een minister tot verantwoording te roepen
parlementaire enquête
een gedetailleerd onderzoek naar een onderdeel van het regeringsbeleid. een speciale commissie van kamerleden verhoort bestuurders, ambtenaren en andere betrokkenen.
soevereiniteit
het recht om zelf te bepalen welke regels worden vastgesteld
europese unie
een economische en politieke samenwerking tussen 27 europese staten en is ontstaan na de tweede wereld oorlog
europese commisie
de commisie is een soort regering die bestaat uit 27 eurocommissarissen
raad van ministers / raad van de europese unie
in deze raadzijn de regeringen van alle 27 eu landen vertegenwoordigt. welke minister verschilt per situatie
europees parlement
wordt eens in de 5 jaar gekozen en telt 736 leden. vertegenwoordigen 492 miljoen europese burgers. NL heeft 25 zetels.
europese hof van justitie
het hof doet op basis van EU-wetten uitspraak in kwesties tussen lidstaten, EU-instellingen, bedrijven en individuen. het hof telt 27 rechters.
europese rekenkamer
...
verenigde naties
193 onafhankelijke staten in de wereld, zijn bijna allemaal lid van de verenigde naties.
onafhankelijke staat
we spreken van een onafhankelijke staat als er sprake is van n eigen grondgebied , een bevolking en een overheid die het land bestuurd.
secretaris-generaal
de hoogste ambtenaar van de VN
algemene vergadering
een vergadering van alle VN landen waar de secretaris-generaal voorzitter van is
resolutie
utispraken waarin bepaald gedrag van een land wordt veroordeeld
verklaring
in een verklaring nemen de VN een bepaald standpunt in over een omstreden onderwerp
veiligheidsraad
de veiligheidsraad is verantwoordlijk voor internationale veiligheid en vrede
vetorecht
het recht om de uitvoering van een resolutie te verbieden.