86 terms

Maatschappijleer woorden

STUDY
PLAY
Waarde
Opvatting over wat je belangrijk vindt om na te streven. Eindigt meestel op -heid. En meestal in 1 woord.
Norm
Hoe je je hoort te gedragen aan de hand van een waarde.
Waardendilemma
Als 2 waarden met elkaar botsen, tussen mensen of binnen jezelf
Belangen
Iets wat iemand groot voordeel of nadeel kan opleveren (gaat vaak om geld)
...
...
Rechtsstaat
Een rechtsstaat is een staat burgers beschermd worden tegen de macht en willekeur door de overheid doordat de overheid aan de wet gebonden is.
Democratische rechtsstaat
Hetzelfde als een rechtstaat, maar hier hebben burgers invloed op politieke kwesties en kunnen kiezen of gekozen worden.
Macht
Andere mensen iets laten doen dat ze niet per sé willen
Machtenscheiding
Dat de drie machten niet bij één maar bij meerdere personen of organisaties liggen.
Machtsmiddelen
Manieren waarop je je macht kunt uitoefenen
Totalitaire staat
Totalitarisme is een type staat die bijna elk aspect van de samenleving bepaalt. Dit gebeurt meestal in staten die als dictatuur zijn ingericht.
Geweldsmonopolie
Het alleenrecht van de staat om geweld te mogen gebruiken. (via leger en politie)
Trias politica
De driedeling van de macht van de overheid in wetgeven, uitvoeren en rechtspreken.
Preventief fouilleren
Preventief fouilleren is fouilleren zonder dat er een verdenking tegen de persoon in kwestie bestaat.
Proportioneel geweld
Geweld gebruiken dat evenredig is aan wat de crimineel doet. (de politie mag niet gaan schieten als 2 mensen met elkaar op de vuist gaan)
Grondwet
Dit zijn de belangrijkste, fundamentele wetten, waarin o.a. de grondrechten en de organisatiestructuur van de staat beschreven staan.
Subjectieve veiligheid
Hoe veilig mensen zich voelen.
Objectieve veiligheid
De echte veiligheid volgens de statistieken
absolute macht
Een regeringsvorm waarbij één persoon alle drie de machten heeft.
constitutionele monarchie
Een koninkrijk die een grondwet heeft (waaronder Nederland)
dictatuur
Een dictatuur is een regeringsvorm waarin absolute macht doorgaans bij één persoon (een dictator) of bij een kleine groep mensen (bijvoorbeeld een politieke partij, junta of familie) berust.
Privacy
dat iemand dingen kan doen zonder dat de buitenwereld daar inbreuk op maakt of weet van heeft.
Legaliteitsbeginsel
Alles waarvoor je straf mag krijgen moet eerst in de wet vastgelegd zijn (met terugwerkende kracht mag dus niet)
Gelijkheidsbeginsel
een algemeen principe dat iedere burger (wettelijk) gelijke rechten en een gelijke behandeling in gelijke gevallen krijgt
Bestaanszekerheid
Bestaanszekerheid is de zekerheid die je hebt op fatsoenlijk onderdak, werk, gezondheidszorg en goed onderwijs voor je kinderen etc.¬
klassieke grondrechten
Rechten van de burger waarmee je naar de rechter mag stappen. Deze bestaan o.a. uit gelijkheidsrecht, privacyrecht, stemrecht, vrijheid van meningsuiting.
sociale grondrechten
Verplichtingen overheid (om voor burgers te zorgen bijv.) waarmee je niet naar de rechter mag stappen. Deze bestaan o.a. uit zorg voor een schoon milieu en goed onderwijs.
UVRM
Universele Verklaring van de rechten van de mens (internationaal verdrag waarin de mensenrechten zijn vastgelegd)
EVRM
Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
mensenrechten
De rechten van de mens of mensenrechten omvatten rechten waarop iedereen aanspraak kan maken, ongeacht herkomst, nationaliteit, overtuiging, geslacht, wettelijke status of andere kenmerken.
constitutie
Een ander woord voor grondwet
botsing grondrechten
Wanneer twee grondrechten met elkaar in strijd zijn
rechtszekerheid
Dat je erop kunt rekenen dat je rechten gerespecteerd en uitgevoerd zullen worden.
ne bis in idem-regel
(uit het Latijn,"niet twee keer voor hetzelfde") Je kunt niet twee keer voor hetzelfde vergrijp worden veroordeeld.
onschuldvermoeden
Het principe dat je onschuldig bent totdat het tegendeel is bewezen.
Verdachte
De persoon die terecht staat.
Advocaat
De persoon die de verdachte verdedigt.
Officier van justitie (OvJ)
De persoon die de verdachte probeert te veroordelen. Werkt voor de overheid.
Pleidooi
Laatste mogelijke moment voor de advocaat om de verdachte onschuldig te verklaren.
Requisitoir
Laatste mogelijke moment voor de officier van justitie om de verdachte schuldig te verklaren.
Alternatieve straf
Een straf anders dan een vrijheidsstraf of geldboete. Meestal taakstraf of leerstraf.
Hoger beroep
Als een van de deelnemers van een rechtszaak het niet eens is met de uitspraak van de rechter.
Tunneldenken
De politie en justitie zijn meer gefocust op de kwantiteit dan de kwaliteit. Hierdoor wordt het gevaar "tunneldenken" (Een verdachte voortijdig als dader aanmerken en het als gevolg daarvan wegredeneren van ontlastend bewijs) werkelijkheid.
Gerechtelijke dwaling
Als een onschuldig persoon schuldig wordt verklaard.
Ontlastend bewijs
Iets waarmee de onschuld van een verdachte aangetoond kan worden.
Seponeren
Als de OvJ beslist dat een verdachte niet voor de rechter gedaagd moet worden. Meestal omdat de OvJ vindt dat de verdachte onschuldig is of omdat er te weinig bewijs is.
Openbaar ministerie
Dit is de organisatie die als taak heeft om iedereen die de wet heeft overtreden te verantwoording te brengen. Hier werken o.a. de officieren van justitie.
Tenlastelegging
Het moment in een rechtszaak waarin de OvJ zegt waarvan de verdachte schuldig is.
dagvaarding
Een formele, schriftelijke oproep om voor de rechter te verschijnen samen met de reden.
jurisprudentie
Alle uitspraken met redenatie van rechters.
gerechtshof
Dit is de naam van de rechtbank als je in hoger beroep gaat.
cassatie
Als je in hoger beroep gaat naar de hoogste rechtbank die we hebben (de Hoge Raad).
noodweer
Als je jezelf verdedigt.
overmacht-noodtoestand
Als je de wet hebt overtreden terwijl je onmogelijk iets anders had kunnen doen.
ambtelijk bevel
De regels van een politieagent opvolgen terwijl het normaal strafbaar zou zijn als je dit zelf had gedaan, zoals door rood rijden.
ontoerekeningsvatbaarheid
Als iemand ten tijde van een illegale handeling psychologisch niet helemaal controle had over zichzelf.
Taakstraf
Een straf waarbij iemand een taak krijgt, zoals schoonmaken.
Gedogen
Iets wat bij de wet verboden is maar in de praktijk toestaan.
Resocialisatie
Als een veroordeelde geholpen wordt niet meer criminele dingen te doen, zoals onderwijs volgen of psychologische hulp krijgen.
Schikken
Als de OvJ het niet handig vindt om een verdachte voor de rechter te dagen, maar wel vindt dat de verdachte schuldig is kan de OvJ een lagere straf voorstellen aan de verdachte. De verdachte kan dan meteen toegeven dat hij/zij schuldig is en de lagere straf krijgen.
staande houden
Als de politie iemand vragen gaat stellen op straat.
aanhouden
Als de politie iemand in de boeien slaan en meenemen naar het politiebureau.
verhoor
Als een verdachte ondervraagd wordt.
dwangmiddelen
Alles wat gebruikt kan worden tegen de wil in van een verdachte, zoals fouilleren, afluisteren, huiszoeking.
huiszoekingsbevel
Als de rechter toestemming heeft gegeven aan de politie om iemand huis te doorzoeken
infiltratie
Als een agent zich voordoet als een crimineel om een criminele organisatie te onderzoeken
voorarrest
De periode dat iemand gevangen is voordat de rechter een uitspraak heeft gedaan.
misdrijven
Een serieuze wettelijke overtreding, zoals moord.
overtredingen
Een lichte wettelijke overtreding, zoals te hard rijden.
hoofdstraffen
Een van de straffen die een veroordeelde sowieso krijgt: geldboete, vrijheidsstraf, taakstraf of hechtenis.
geldboete
Dat je als straf een bepaald bedrag moet betalen.
taakstraf
Dat je als straf een bepaalde taak moet voltooien.
vrijheidsstraf
Dat je een bepaalde periode verplicht op een plek moet blijven.
gevangenisstraf
Vrijheidsstraf als je schuldig bent aan een misdrijf. Dan moet je in de gevangenis zitten.
hechtenis
Vrijheidsstraf als je schuldig bent van een overtreding. Dan moet je in een Huis van Bewaring zitten.
bijkomende straffen
Straffen die je bovenop de hoofdstraf kan krijgen.
tbs
Staat voor "Ter beschikking stelling" waarbij de veroordeelde net zo lang naar de psycholoog moet gaan totdat deze genezen is.
strafrechtelijke maatregelen
Een straf die als doel heeft om de orde te herstellen, zoals een crimineel die geld heeft gestolen en het weer terug moet geven.
wraak en vergelding
Criminaliteit mag niet lonen, dus als je de wet overtreed moet dat heel slecht aanvoelen.
afschrikking
Dat we straf geven zodat mensen bang worden om te wet te overtreden.
eigenrichting
Dat we straf geven zodat slachtoffers niet zelf gaan proberen het heft in eigen handen te nemen.
Bureau Halt
Een organisatie die kleine overtredingen van jongeren tussen 12 en 18 jaar aanpakt.
wet bijzondere opsporingbevoegdheden
Bijzondere en verregaande middelen die de politie mag inzetten om bewijs te vergaren, zoals infiltreren of huiszoeken zonder dat de verdachte dit weet.
gedetineerdenrecht
De rechten die een persoon die vrijheidsstraf heeft nog steeds heeft, zoals het recht op bezoek of onderwijs.
voorwaardelijke invrijheidstelling
Een vrijheidsstraf die je alleen krijgt als je wéér veroordeeld voor iets nieuws
reclassering
De toezicht op mensen die uit de gevangenis zijn gekomen zodat ze niet weer iets strafbaars gaan doen.
THIS SET IS OFTEN IN FOLDERS WITH...