Only $0.99/month

Terms in this set (77)

Tíminn og vatnið eftir Stein Steinar
1930- 1950 / félagslegt raunsæi

Form:
Ljóðið er afar óhefðbundið
- atómljóð- módernismi
- nokkurs konar tersína
- stuðlar
- erindi 6 fyrri hlutinn er myndhverfing
- krossbragð a er b, b er c, a er c

Efni:
Steinn yrkir um lífið og tilveruna, að því er virðist tilgangsleysi tilverunnar. Sundurlaus texti sem lýsir sundurlausum veruleika.
Þema: tími og vitund
- brjóta niður það sem þekkt er
- skynja ekki skilja
- samanþjappaðar myndir sem eiga að vekja hugvekjandi myndir
Tíminn líður en enginn tilgangur, dauðinn er á bakvið allt, sorgin risti grynnra en gleðin, mæalndi hlutgerir sjálfan sig. Á einu agunabliki stóð allt kyrrt og mælandi fékk jafnvægið í smá stund, þar til það fellur aftur og allt flæðir --> tíminn
-Lífið þrengir að honum, þreyttur á því

Tilfinningar:
Ljóðið er frekar þunglyndislegt og ljóst að ljóðmælandi er ekki að tjá gleði sína yfir einu eða neinu.

Myndmál og stílbrögð:
Viðlíkingar-Dauðum hlutum líkt við þá sem hafa líf og öfugt- eins og vatnið, eins og mynd, eins og grannnvaxin kona. í fyrsta erindinu '...vatnið er kalt og djúpt / eins og vitund míns sjálfs...'
hugtökin tími, ást, sorg og trú eru mikilvæg
Mikið um myndhverfingar - strax í fyrsta erindinu kemur tvisvar fyrir "einsog".
persónugervingar -t.d. þá sefur trúin og ástin. Einnig er sagt að sólin gangi.
- endurtekningar
- andstæður
-myndhverfingar. 'Ég var drjúpandi höfuð / ég var dimmblátt auga, / ég var hvít hönd.'
Mig dreymdi ég geingi útí skóg einsog í fyrra þegar ég gekk útí skóg með stöllu minni; og stóð ein í rjóðrinu við lækinn.
Og þá kemur únglíngurinn í skóginum með úngan teinúng í hendi, klæddur skikkju ofinni úr laufum.
Og hann hleypur frammá bakkann, lýtur niðrað læknum, eys upp vatni í lófa sér, þeytir á loft og seigir:

(Hann: )

Eia!
Eia perlur! Eia gimsteinar!
Eia leikur
leikur í sólskini
útí skógi!
Hvert fór skógurinn,
kysti animónur og hló,
animónur og animónur
og fór að gráta?
Táta,
kondu táta,
kondu litla nótintáta
að kyssa pótintáta
útí skógi!

(Hún: )

Svei attan.

(Hann: )

Títa,
litla grýta,
liljan hvíta,
mýrispýta,
lindargullið og eldflugan mín,
hér kem ég að sjá þig, sjá þig,
Máni frá Skáni
kominn af Spáni
til að sjá þig,
spámáni frá Skáni
skámáni frá Spáni
frá Skámánaspáni
og á þig, á þig -

(Hún: )

Aldrei skaltu fá mig!

(Hann: )

Ó ég veit alt um þig
alt hvað þú ert lítil
lítil og skrítin,
því ég er Safír
frá Sahara í Aharabíu
Saba í Abaríu
og veit alt, Abari frá Sabarí
Saraba í Arabíu
og veit altaltaltaltaltaltalt
Alt

(Hún: )

Þú veist ekki eitt, ert ekki neitt.

Hann laut yfir lindina, las það sem speglast í gárunum.

Og degi tók að halla
og dagur tók að hljóðna,
eólan dúrar,
aftanskin í lundi.

Meðan kliður dagsins
í kveldsins friði
eyddist
og niður lagsins
í eldsins iði
deyddist

rétti hann mér höndina, benti til sólar og saung:

Eia ég er skógurinn
skógurinn sjálfur:
Morgunskógurinn drifinn dögg
demantalandið;
ég er miðdegisskógurin,
málþrastarharpan;
kvakandi kvöldskógurinn
rökkurviðurinn
reifður hvítum þokum;
grænklæddur gaukmánuður
guðlausra jarðdrauma,
himneskur losti
heiðinnar moldar.

Og skepnan öll drekkur sig drukkna undir mínum laufum.

Ég er hundraðlitur haustskógarsinfónninn

og sjá, blöð mín falla,
þau falla til jarðar
og deyja
troðin stígvélum fuglarans.
Og haukarnir setjast á hvítar greinar.
Og hundar galdramannsins snuðra í föllnum laufhaddi mínum.

Þá þótti mér ég fara að gráta og þá vaknaði ég.
Únglíngurinn í skóginum eftir Halldór Laxness
1900-1930 / nýrómantík

Súrrealismi þó að Halldór hafi sjálfur kennt það við expressjónisma í fyrstu (svo skipti hann um skoðun).

Halldór kallaði ljóðið oft 'dýrasta kvæðið sitt metið í krónum' vegna þess, að hans sögn, þá þótti það svo hrikalegur leirburður að hann missti hluta af skáldalaununum sínum frá ríkinu fyrir það.

Draumljóð eins og þetta ljóð voru vinsæl hjá súrrealistum að yrkja. Í ljóðinu eru mörk veruleikans leyst upp, ímyndunaraflið streymir óheft og ýmislegt úr undirvitundinni kemur upp á yfirborðið. Erótískur draumur ungrar stúlku um villtan pilt.

Ljóðið er eins og tónlist í orðum, hljómur orðanna skiptir mestu máli ekki að skilja ljóðið til fulls. Ljóðið er leikur að orðum, orðin sett þannig saman að þau eru merkingarlaus.

Efni:
Ljóðið hefst á því að ljóðmælandi segir draum sin um unga manninn sem kemur úr skóginum í laufskikkju, krýpur við lækinn, tekur vatn í lófa sér og þeytir því upp í loftið og segir „1.erindið"
Mælandi: Ég (hann sjálfur/unglingurinn) og stúlkan -> 2 persónur
Unglingurinn mælir í einræðu; endurtekningar (eia, animónur)
Kynferðistlegur undirtónn

Einkenni stefnunnar:
Í ljóðinu er engin augljós rökþráður eða frásögn (súrrealismi)
Expressionismi í bland við súrealisma

form:
Frjálst form (að mestu)
Rím stumstaðar
Orðaleikur (=bull)
Lokahlutinn er bæði rímaður og stuðlaður
Miklar endutekningar= Eia, animónur.
Mikið um orðleysur. Slatti af rími í sögunni.
Kveðið í Gljúfrum eftir Jóhann Gunnar Sigurðsson 1900-1930 / Nýrómantík

Form:
• Fágað form. Ljóðstafir en ekkert rím. Taktföst endurtekning með tilbrigðum í síðustu braglínu. Fyrstu línur í síðasta erindi eru tilbrigði við línur úr fyrsta erindi.
- Fjögur jafnlöng erindi erindi með níu braglínum hvert, rímlaust, ljóðstafasetning, óhefðbundið, orðavalið er upphafið.
Mjög reglulegt en rímlaust.
Breytt endirtekning í síðustu ljóðlínu hvers erindis. Fyrstu línurnar í síðasta erindinu eru tilbrigði við nokkrar línur úr fyrsta erindinu til dæmis kemur fyrsta línan í ljóðinu 'vegmóðum var mér úthýst' aftur sem 'vegmóðum verður úthýst'.

Myndmál og stílbrögð:
• Mest beinar myndir.
Það er mjög þungt yfir ljóðinu. Náttúran er fjandsamleg (gínandi sprunga, gljúfrin svörtu, válegur hveinur). Ljóðmælandi er sjálfur fjandsamlegur draugur.

Tilfinningar ljóðsins:
• Ógn og hefndarþrá kemur fram. Tengist biturleika skáldsins vegna örlaga sinna. Ógnin dregin ýktum dráttum.
• Þunglyndi og einmanaleiki. Nístandi sársauki.
• Fjandsamleg náttúra (gínandi sprunga, gljúfrin svörtu, válegur hvinur í tindum) Ljóðmælandi er sjálfur fjandsamlegur vættur.

efni:
• Þjóðsagnakennt efni. Um mann sem hrapar í gljúfri, verður úti og gengur aftur.
• Dauðinn fylgir skáldinu. Hér má tengja við líf hans sjálfs. Hann deyr ungur úr tæringu (24 ára) og síðustu árin veit hann hvert stefnir og þá yrkir hann flest ljóð sín.
- varúðarsaga
- yfirborðsmerking: draugur
- innri merking: jóhann átti erfiða ævi, mislingar og berklar. Kannski Jóhann sem talar?
• E.t.v. ofurmennishugmynd sem felst í því að trúa á mátt viljans til framkvæmda eftir dauðann.

Tákn:
- bleikur er feigðar litur
Hégómi er eftir Halldór Stefánsson
1930-1950 / Félagslegt raunsæi

form:
- innri tími: hálfur dagur
- hægur og myndrænn stíll
- smásaga

Efni:
Sagan hégómi er smásaga og var samin í kreppunni og ber hin mörg skýr einkenni félagsraunsæis, smátímasaga.
-Fjallar um lágstéttapersónu í raunverulegum ömurlegum aðstæðum
- konan þvælist um daginn, var eitt sinn rík en peningarnir löngu búnir og hún er ekkja
- hún getur ekki kyngt því að vera fátæk
Sagan er skrifuð í kreppunni og tekur á málum líðandi stundar, líkt og tíðkast í raunsæisbókmenntum. Í henni eru mjög nákvæmar staðar- og persónulýsingar.
Konan er öreigi og lágstéttarkona. Stéttaskiptingin kemur mjög skýrt fram í sögunni. Gamla konan tilheyrði einu sinni efri stétt en var skilin eftir eignalaus þegar maður hennar féll frá. Hún lítur samt ennþá á sig sem hluta efri stéttarinnar og skilur.

Einkenni félagslegs raunsæis: Gömlu konunni líður ekki vel, fátæk. Illa til fara og „dauð fyrir löngu" (verið að benda okkur á aðstæður hennar).
Hún var rík, dóttir sýslumanns og kona kaupmanns. Býr í kjallara fósturdótturinnar. Lögmaðurinn nennir ekki öðru en að gefa henni peninga. Hún er bjargarlaus eftir að maður hennar dó, sama með fósturdótturina. (verið að benda á stöðu kvenna?)
- raunsætt, fátækur almúgi á 20.öld
Samúð með gömlu konunni, en samt ekki alveg. Hún lítur niður á fósturdóttur sína; segir hana vera af þrælaættum og uppeldi sitt gat því ekki bjargað henni. Hún hefði líka getað farið að vinna.

Tákn:
Kápan er illa farin eins og konan. Tákn liðinna tíma. Kápan er tákn fyrir konuna og hvað hefur komið fyrir hana. Kápan var mjög dýr á sínum tíma en er nú skálduð og búið að skipta um tölur, ódýrari tölur komu í staðinn. Kápan er gömul, góðu tímarnir eru liðnir.
Perluhálsfestin er tákn hégómans. Hún lætur hégómatilfinninguna ráða og kaupir perlufesti. Hégómagirnd og stolt grípur konuna og hún eyðir peningunum sem lögfræðingurinn gaf henni í perlufesti. Erfitt að breyta viðhorfum og skipta um stétt. Viðhorf til stétta er mjög sterkt.
Ljáðu mér vængi, Hulda, Nýrómantík.
1900-1930 / nýrómantík

form:
Óhefðubundið, runu og víxlrím, ljóðstafir, eitt langt erindi.
Í þessu ljóði notar Hulda þuluform en hún endurvakti það form og var það mest notað af kvenskáldum. Þulur eru ævafornt kveðskaparlag sem var einkum notað til að geyma nafnarunur og svæfa börn. Þær eru stundum sundurlausar, nota upptalningar og endurtekningar. Hulda vísar í gamla barnaþulu: „Grágæsamóðir/ ljáðu mér vængi/ svo ég geti svifið/upp til himintungla."
Óregluleg stuðlasetning og rím. Ljóðið er eitt langt erindi. Hulda notar endurtekningu. Það er ekki alveg hefðbundin stuðlun í ljóðinu en samt er góður hrynjandi og flott stuðlun.

Efni:
Í ljóðinu vísar Hulda í gamla barnaþulu: Grágæsamóðir / ljáðu mér vængi / svo ég geti svifið / upp til himintungla.
Ljóðið er ákall konu til fuglsins að veita henni frelsi eða leið út.
Lýsir frelsisþrá eða þrá um að komast burt frá núverandi aðstæðum. Hún biður gæsina um að gefa sér vængi til þess að fljúga á brott en hún kemst ekki og verður því leið.
Í ljóðinu kemur fram mikil von og tilhlökkun í línunum 'Okkur bíður blómleg ey / bak við sund og tinda...' en einnig vonbrigði í síðustu fimm línunum þegar grágæsa móðirinn hafði farið án ljóðmælanda. 'Eftir mér hún ekki beið...'

Myndmál og stílbrögð:
Endurtekningar (tinda, geiminn, blá, ströndum)- Við hver efnisskil í ljóðinu notar Hulda endurtekningar til að undirstrika ákafa útþrá ljóðmælanda. Þær línur eru lengri en hinar í ljóðinu, brjóta upp hrynjandann og fá þar af leiðandi meiri áherslu.
tákn (vængir -> frelsi)- Flug grágæsarinnar er frelsið, hin blómlega ey er tákn framtíðarvonanna, og vængirnir sem ljóðmælandi vill fá lánaða er tákn þess afls sem þarf til að láta drauma sína rætast.
Vísun (tunglin, tunglið taktu mig)
myndhverfingar- Myndmál í ljóðinu einkennist af beinum myndum. Öll framsetning er afar myndræn, það er brugðið upp mynd af innilokun og einangrun.

Tilfinningar: Frelsisþrá, von, hugrekki, einmannaleiki, vonbrigði, tilhlökkun
Vængirnir tákna frelsið og frelsiþrána sem ljóðmælandi hefur.
Bölsýni, tilfinningar, þrár
Hún vill fljúga burt á vængjum frelsisins á betri stað, horfir á eftir gæsinni fljúga til sólarlanda og óskar þess að hún gæti það líka en hún er föst.
Um flótta og frelsi.

Nýrómantísk einkenni: Draumur/raunveruleiki, frelsisþráin og vonbrigðin. Fuglinn og flugið sem er notað fyrir útþrá og frelsisþrá


Önnur umfjöllun:
Hulda (ljóðmælandi ávarpar grágæsina og biður hana um að lána sér vængi svo hún komist burt) en vill hins vegar svífa suður um höfin , „ ein ég stend á auðum sumarströndum". Hér er síðasta línan af þremur stök og lengri en hinar, brýtur hrynjandina og fær þannig aukna áherslu, auk þess sem hún felur í sér endurtekningu hinna tveggja. Sama gerist við hver efnisskil í ljóðinu þar sem endurtekningar eru notaðar til að undirstrika ákafa útþrá. Hér eru tákn í anda nýrómantíkur áberandi, fuglinn og flugið notað sem tákn fyrir útþrá og frelsisþrá „Enga vængi á ég til utan löngun mína utan þrá og æskulöngun mína". Fögnuð og tilhlökkun sem birtist í eftirfarandi línum: „okkar bíður blómleg ey bak við sund og tinda,bak við sund og silfurhvíta tinda". Eða vonbrigði og vanmáttarkennd þegar hún er skilin eftir, kemst ekki þangað sem hana langar „eftir mér hún ekki beið, -yst við drangann háa/ sá ég hvar hún leið og leið/ langt í geiminn bláa/ langt í geiminn vegalausa, bláa". Hún stendur ein eftir og horfir á eftir fuglinum.
Myndmál einkennist af beinum myndum. Náttúrumyndirnar eru tákn fyrir hugmyndir og hugsjónir, flug grágæsarinnar táknar hér frelsið, hin blómlega ey er tákn framtíðarvonanna og vængirnir þess afls sem þarf til að láta drauma sína rætast. Í nýrómantískum ljóðum má segja að náttúran sé stundum spegill sálarinnar, endurspegli líðan. Blómin hallast bliknuð í gröf, það haustar sem er táknrænt fyrir líðan ljóðmælandans kannski. Framsetning er myndræn, hér er brugðið upp mynd af innilokun og einangrun. Algeng mynd hjá Huldu kemur fram í þessu ljóði: Kona ein við strönd. Hana langar burt en hún kemst ekki. Hún leitar að samastað og á sér draumaland, blómlegu eyna sem er handan við sæinn.
En draumar hennar og vonir rætast ekki hér, hún yrkir um árekstur milli tveggja heima, draumheims og raunheims, um draumalöndin og vonir sem ekki rætast. Það má finna fyrir angist og þrá eftir öðru lífi en hún lifir, togstreita milli lífs og langana. Þetta tjáir Hulda með sefjandi endurtekningum.
Hvar hafa dagar lífs þíns lit sínum glatað,
og ljóðin, er þutu um þitt blóð frá draumi til draums,
hvar urðu þau veðrinu að bráð, ó barn, er þig hugðir
borið með undursamleikans
eigin þrotlausan brunn þér í brjósti,
vinur?

Við svofelld annarleg orð,
sem einhver rödd lætur falla
á vorn veg ? eða að því er virðist
vindurinn blæs gegnum strætin,
dettur oss, svefngöngum vanans, oft drykklanga stund
dofinn úr stirðnuðum linum.
Og spunahljóð tómleikans lætur í eyrum vor lægra.
Og leiðindin virðast í úrvinda hug vorum sefast.
Og eitthvað, er svefnrofum líkist, á augnlok vor andar,
vér áttum oss snöggvast til hálfs, og skilningi lostin
hrópar í allsgáðri vitund
vor sál:
Hvar!

Ó hvar? Er glatað ei glatað?
Gildir ei einu um hið liðna, hvort grófu það ár eða eilífð?
Unn þú mér heldur um stund, að megi ég muna,
minning, hrópandi rödd,
ó dvel!

En æ, hver má þér með höndum halda,
heilaga blekking!

Sem vængjablik svífandi engla
í augum vaknandi barna
ert þú hverful oss, hversdagsins þrælum,
og óðar en sé oss það ljóst, er undur þitt drukknað
í æði múgsins og glaumsins.

Svo höldum vér leið vorri áfram, hver sína villigötu,
hver í sínu eigin lífi vegvilltur, framandi maður;
og augu vor eru haldin og hjörtu vor trufluð
af hefð og löggrónum vana, að ljúga sjálfan sig dauðan. . .

En þei, þei, þei, - svo djúpt er vor samvizka sefur,
oss sönglar þó allan þann dag
við eirðarlaus eyrun
eitthvað þvílíkt sem komið sé hausthljóð í vindinn,
eitthvað þvílíkt sem syngi vor sálaða móðir
úr sjávarhljóðinu í fjarska.
Og eyðileik þrungið
hvíslar vort hjarta
hljótt út í bláinn:
Hvar? . . . Ó hvar?
Söknuður eftir Jóhann Jónsson
1900 - 1930 / nýrómantík

form:
óreglulegt - en stundum stuðlar og höfuðstafir
órímað og línulengd ójöfn
óreglulegur hrynjandi

Efni:
Heiti ljóðsins, Söknuður veitir litlar upplýsingar, orðið vísar til óljósrar tilfinningar.
Að mestu leyti talað í 1. pers. (í fyrstu línu er þó notuð 2. pers. (dagar lífs þíns).
Þessi aðferð veldur því að skáldið sjálft (ljóðmælandi) verður fjarlægara, skírskotunin almennari.
Aukið er á þessa fjarrænu áhrif með hátíðlegum orðum: vér, oss, vor.
Orðanotkun í ljóðinu er yfirleitt nokkuð hástemmd („vængjablik svífandi engla", „spunahljóð tómleikans", „svefngöngur vanans")
Skáldið virðist líta á sjálft sig og samferðamennina sem vegvillta þræla vanans án hugsunar og hugsjóna. Þetta kemur t.d. skýrt fram í næstsíðasta erindinu („Svo höldum vér leið vorri...")
Ljóðið fjallar um afstöðu skáldsins til lífsins eins og það kemur honum fyrir sjónir.
Ljóðið er sterk, tilfinningaleg tjáning sem virðist vera mjög í anda expressjónsimans enda mun Jóhann Jónsson hafa kynnst expressjónískum skáldskap í Þýskalandi. Samt virðist hann hafa verið of háður íslenskri braghefð til að geta losað sig við allar hömlur í anda áðurnefndrar stefnu.
Þema ljóðsins virðist vera að lífið sé marklaust, að jafnvel fegurð bernskunnar sé blekking þótt heilög sé. Þó halda menn áfram að spyrja: Hvar? - en þó eitthvað birti til í svip hverfur það og drukknar fyrr en varir „í æði múgsins og glaumsins" og truflast „af hefð og löggrónum vana".

Myndmál og stílbrögð:
Mikið um endurtekningar í ljóðinu. Einnig myndhverfingar.
mikið myndmál

Tilfinningar
- örvænting - von - og brotnar svo aftur niður
-andúð á hversdagleikanum
- fortíðar þrá
Örvænting og söknuður eftir horfinni fegurð bernskunnar einkennir ljóðið, sú örvænting felst í spurningunni: Hvar? Sem ýmist er hrópuð eða hvísluð.
Ó, borg mín, borg, ég lofa ljóst þín stræti,
þín lágu hús og allt, sem fyrir ber.
Og þótt svo tárið oft minn vanga væti,
er von mín einatt, einatt bundin þér.
Og hversu, sem að aðrir í þig narta,
þig eðla borg, sem forðum prýddir mig,
svo blítt, svo blítt, sem barnsins unga hjarta,
er brjóst mitt fullt af minningum um þig.

Ég gleðst í þér, þó ber ég vangann bleyttan
af beiskum tárum, hér á þessum stað.
En hversvegna ég geng og græt mig þreyttan?
Guð á himnum, einn, veit bezt um það.

Það fór nú svo, ég féll í þína arma;
þú fræddir mig um Guð, sem önnur börn.
Þú átt svo margt, sem mýkir lífsins harma,
og meðal annars þína fögru tjörn.
Svo áttu líka landsins beztu drengi,
sem lifa spart og taka aldrei lán.
Ó, litla borg, ég gleð mig við þitt gengi,
en græt mig þreyttan yfir Köbenhavn.

Já, tjörnin þín er tjarna bezt í heimi.
Við tjarnarendann landsins dýrsti rann,
og að ég ekki álftum þínum gleymi,
sem einn af beztu sonum þínum fann.
Og hvílíkt djásn er ei sá helgi hringur?
hólminn, þar sem krían á sitt skjól.
Ó, ljúfa borg, ég lofa allt þitt glingur,
sem liggur fágað kringum Arnarhól.

Sjá glingur þitt er gjöf úr helgum sjóði,
sumt glitrar eins og helgilín í kór.
Það minnir mig í litum og í ljóði
á lítinn dreng, sem þráði að verða stór.

Og fyrir þig ég vil svo gjarnan vinna,
vinna þér, sem aðeins fáum ber.
Þú hefur eflaust öðrum meira að sinna,
en ansa slíkum kjánaskap úr mér.
Ó, fyrirgefðu, ef flónskar bænir ynnu
á fjötrunum, sem liggja mér um háls.
En auðvitað á enginn rétt á vinnu
og efalaust er bezt að vera frjáls.

Þótt aldrei muni óskir mínar rætast,
um öll þín beztu dýrlegheit ég syng.
Ég lofa það, sem líf mitt gerði sætast,
þinn ljósa dag og bláa fjallahring.
Og ávallt hoppar hjarta mitt af kæti,
ef horfi ég á gullnu torgin þín.
Ó, borg, mín borg, ég lofa ljóst þín stræti,
þín lágu hús, þitt gull og brennivín.

Ó, ljúfa borg, ég lofa einnig hrærður
loftið blátt - og drekk því gullna skál,
því aldrei mun ég svo í fjötra færður,
að fegurð þín ei gleðji mína sál.

Þótt ávallt sértu einhvern vegin skrýtin
og ofurlítið stolt af þinni sól;
ég geri mig í góðu við þig lítinn
og gala nafn þitt vítt um heimsins ból.
Um síð, um síð ég kem og krýp þér aumur
og kyssi jafnvel hörðu stræti þín.
Því af þér fæddist lífs míns ljósi draumur,
eitt lítið barn og það var ástin mín.

Því um það bil, sem illar vættir sóttu
á minn skrokk, með djöfullegar klær,
hún kom til mín sem draumur á dimmri nóttu
með drengjakoll og leir um berar tær.
Og ennþá hlýnar hugur eins af kæti,
ef hugur þess nær tengd við barnið sitt;
því mun ég, borg mín, lofa lengst þau stræti,
sem liggja á víxl í gegnum hjarta mitt.
Grátt malbikið gljáði regnvott í kvöldsólinni og pollarnir köstuðu Ijósspjótum í ýmsar áttir. Regndroparnir sáldruðust úr loftinu, drukku í sig Ijósið og flögruðu nær og nær jörðinni, eins og feig náttfiðrildi.
Hafrænan þaut i trjánum öðru hvoru, strauk
eftir grasinu og bærði þvottinn, sem hengdur hafði
verið út í fátækraþerrinn. —
Mér leið 'ónotalega, því votur kjóllinn límdist
við mig og slóst um bera fótleggina á mér eins og
sjóblautt segl. Ég sætti mig betur við það, af því
að nú rigndi minna, og fötin mín hlutu að þorna
bráðum.
Eg var þyrst og dálítið svöng, en verst þótti
mér að eiga ekki sígarettu.
Vingjarnlegur trébekkur dró mig til sín og ég
lét fallast á hann örþreytt.
Þarna var ég þá komin í almenn sæti þess stóra
leikhúss án þess að borga, og virti fyrir mér leik-
tjöldin og svið'ið.
Mjallhvítir og okkurgulir húsagaflar lýstu í
bjarmanum eins og óskrifuð blöð, þökin glóðu í
þúsund litbrigðum, græn, svört og rauð.
Eftir blýgráu asfaltinu gengu persónur. Ungir
menn, keikir og djarflegir, reigsuðu fram hjá mér
með háværu glensi, ungar stúlkur, sem leiddust
arm í arm, hvískruðu hver í annarrar eyra og
ráku upp hvella smáskræki, eins og brothljóð í
gleri.
Lítill krakki grét sáran yfir eyðilögðum bíl hin-
um megin á götunni og tárin komu jafnharðan
aftur, þótt hann reyndi að þurrka þau af.
Gömul kona með bólgnar hendur eigrað'i niður-
lút með sorpfötu inn í port.
Rétt hjá mér léku sér tvær hvítar dúfur. Aug-
un í þeim tindruðu dökk og þær kurruðu ást-
fangnar út í heiminn, lyftu hvítum vængjum og
flögruðu léttar í rennusteinunum. Glampandi
regndroparnir hrutu af þeim eins og sindur. —
Gamall drykkjumaður kom til mín, slagandi
eftir akbrautinni. Hann rétti mér skjálfandi, beina-
bera hönd og settist þyngslalega á bekkinn við
hliðina á mér.
— Þú átt að vera glöð, sagði hann í ávítunar-
rómi. — I kvöld gengur hann i norðanátt. — Af
hverju ertu að' gráta?
Ég leit upp og strauk mér í framan með skýlu-
khítnum mínum.
— Eg er ekki að gráta, sagði ég. — Ég fékk
bara ofbirtu í augun.
Hann dró fram svartadauðaflösku og skyggndi
hana við sólu. Hún var tæplega hálf.
— Þetta er dauði, sagði hann, dálítið upp með
sér. — Viltu dreitil?
Það var ekki amalegt að fá afréttara, og ég
tók við flöskunni orðalaust og drakk vænan teyg.
Það var óblandaður svartidauði og mér varð
snöggvast dálítið óglatt. Svo færðist um mig nota-
legur ylur. Drykkjumaðurinn gaf mér auga.
— Eg held þú hafir gott af að reykja eina
sígarettu, sagði hann.
Hann dró upp tvær þvældar sígarettur úr
brjóstvasanum og gaf mér aðra. Ég kveikti í og
var nú hætt að skjálfa að mestu, og fann minna
til kuldans. Fegurð dagsins hófst upp í æðra veldi
og nálgaðist æ meir hið alfullkomna.
Drykkjumaðurinn tók að' raula sálm rámri
röddu en fór út af laginu og hætti.
— Heyrðu, áttekki túkall? spurði hann hás.
Eg kafroðnaði vegna fátæktar minnar, að eiga
ekki einu sinni túkall til að miðla þessum rausn-
arlega manni.
Til að dylja hvað ég skammaðist mín leitaði
ég með írafári í galtómum vösum mínum, þótt
ég vissi, að þar var ekkert að finna.
— Nei, ég á ekki túkall, hvíslaði ég. — Hann
er farinn.
Drykkjumaðurinn leit á mig af meðaumkun:
— Það gerir ekkert til. Ég ætlaði bara að fá mér
súpu, heita súpu. — Það er stúlka, sem selur mér
stundum súpu, þegar ég er svangur.
Hann leit á mig eins og hann væri að biðja
fyrirgefningar.
— Maður á svo sjaldan fyrir mat, bætti hann
við.
Hann saup gúlsopa úr flöskunni og fékk hósta-
kast.
Ég hélt hann ætlaði ekki að ná andanum og
studdi hann meðan hann engdist sundur og saman.
Sígarettan hans datt í poll, glóðin dó með snarki
og þurrt tóbakið saug í sig vatnið eins og svamp-
ur.
Vínið rann út úr munnvikjunum á honum nið-
ur í óhreint skeggið og ofan á háls. Eg klappaði
honum á vangann með lófanum og þurrkaði hon-
um í framan með' klútgarminum mínum og rétti
honum svo hina sígarettuna, þegar hann var bú-
inn að jafna sig.
Svo saup ég á flöskunni. — Skál! sagði ég.
Hann leit upp hissa.
— Þú ert orðin glöð, sagði hann. — Svona eiga
stúlkur að vera í sólskini, —•ungar stúlkur, glað-
ar stúlkur. — Skál!
Það færðist bros yfir skeggjað og úfið andlitið
og ég sá að hann var tannlaus í efra gómi.
— Á ég segja þér eitt? spurði hann. — Einu
sinni sat ég á bekk með' stúlku í fallegum garði
fyrir mörgum árum. Það var ung stúlka og falleg
eins og þú og góð við mig eins og þú. — Eg held
ég muni það, — útræna og gekk á með skúrum
eins og núna og glaða sólskin á milli-------
Drykkjumaðurinn þagnaði og horfði fram hjá
mér langar leiðir.
Ég leit í rauðþrútin augu hans og tók eftir að
vatn streymdi í þau úr einhverri dularfullri upp-
sprettu, unz þau fylltust á hvarma.
Hann hreyfði ekki höfuðið' og bi-osið fölskvað-
ist ekki. Tárin byrjuðu að falla eins og kvikasilf-
urskúlur, — ofan þvæld fötin og niður í pollana
í för með regninu.
Ég hristi regnblautt hárið rösklega frá enninu.
— Er hún dáin? spurði ég.
Drykkjumaðurinn rankaði við sér. Hann var
búinn að fá ekka.
— Nei. Hún er enn-ennþá li-lifandi. Það-það
vex hjart-hjartarfi á leiðinu hennar núna nú-
núna------------
Eg rétti honum klútinn minn og hann þurrkaði sér ! framan. Svo leit hann bcint framan í mig.
— He-heyrðu. Ég hei' heyrt þú getir ort. Vi-
viltu yrkja eftirmæli um hana — má vera atóm-
ljóð. Ge-gerðu það.
Hann horfði enn á mig vongóður. Ekkinn var
farinn að minnka.
— Eg skal reyna, sagði ég. — Skál fyrir því!
Skál fyrir sólskininu. Finnst þér ekki skrýtið, að
skuli rigna í sólskini?
Golan bar til mín slitur lagsins.
Drykkju'maðurinn saup á flöskunni og skyggndi
hana upp í himininn. Svo leit hann á mig og
brosti.
— Það' veit bara á uppstyttu, sagði hann. Hann
gengur upp á norðan í nótt. Lægra: Nú eigum
við lítið eftir. —
— Heldurðu að verði kalt? spurði ég milli von-
ar og ótta.
— Nei, nei. Ekki svona um hásumarið, nema
stundum undir sólaruppkomuna. Og manni hlýn-
ar fljótt, þegar hún kemur upp-------
Sígarettan okkar var nú brunnin og vínið búið.
Drykkjumaðurinn náði upp sígarettustubb og
fékk mér.
— Þú manst að yrkja eftirmælin, sagði hann.
— Hafð'u eitthvnð um baldursbrá. — Ég ætla
niðrí Stræti.
— Já, sagði ég og stakk sígarettustubbnum und-
ir brjósthaldarann minn. — Eg vona þú fáir súpu.
Hann var farinn að haltra niður götuna og byrj-
aður að syngja:
Guð vill, að ég sé honum sólskinsbarn,
sem sí og æ skín fyrir hann.
I heimili í skóla og hverjum leik,
sem honum geðjast kann-----------
Titrandi og rám röddin kafnaði í ofsalegum
hósta og hann féll á knén. Tóm flaskan skall í
götuna og mélbrotnaði.
Hvítu dúfurnar fældust og þyrluðust upp yfir
upsir á grænu þaki.
Drykkjumaðurinn komst á fætur og þurrkaði
blóð af anriarri hendinni í jakkann sinn. Hann
hafði skorið sig á brotunum. Svo slagaði hann
niður götuna.
Golan bar til mín slitur lagsins:
Guð vill að ég sé honum sólskinsbarn.
Já, það vil ég vera fyrir hann.-------
Ég sat í leiðslu vínsins, sæl í óminninu, og naut
snertingar dropanna, sem féllu þungir einn og
einn.
Það færðist yfir mig værð, — notalegur dofi.
Eg heyrði stærðar hljómsveit leika í þakrennun-
um og á öskutunnulokunum. Sönglandi fallhljóð
dropanna varð' að samfelldu' lagi með hraða. og
stígandi, — sá ódauðlegi snillingur lék píanósóló
við undirleik þess mikla orkesturs. — Hikandi,
leitandi stakkató. Úrkoman jókst svo það dundi
í trommunum og hvæsandi kjuðarnir féllu á málm-
gjallirnar eins og skriður.
Eg var alsæl, fann ekki til sultar eða kulda og
átti hálfa sígarettu. Hvað gerði til þótt ég væri
dálítið þyrst og ætti enga eldspýtu ? Það var
verulega gaman að lifa.
Eg fór að hugsa um eftirmælin og komst í
himnaskap:
Þarna vildi ég dvelja til eilífs nóns.
Og hljómsveitin hélt áfram að leika.
— Góðan daginn!
Avarpið' var svo valdsmannslegt, að ég hrökk
í kút. Það var lögreglan. Þarna höfðu þeir stillt
sér upp hvor sínum megin við mig, stífir, gleiðir og álvarfegir á stéttinni, nieð hendur fyrir aftan
bak.
— Hvað getuin við gert i'yrir þig?
Það varð dapurlega hljótt.
Orkestrið hætti að leika, líkt og klippt hefði
verið á segulband, og regndi-oparnir hrundu af til-
viljun á öskutunnulokin eins og áður.
Ég hugsaði mig um af öllum kröftum. Það var
svo sorglegt að allir skyldu vilja vera svona góðir
við mig þegar ég þurfti þess ekki..
Hreint og beint grátlegt.
Ég vissi varla hvernig ég átti að afsaka mig:
— Þakka ykkur kærlega fyrir, en guð gerir
bara svo mikið fyrir mig núna að lögreglan gerir
tæpast betur.
Þetta var næstum ókurteislega orðað og ég
fann það.
Lögregluþjónarnir urðu dálítið undirfurðulegir.
— En þú ert rennvot, sagði annar þeirra. —
Viltu ekki koma í skjól?
Skjól! Ég hrökk saman af skelfingu, þegar ég
minntist þrönga klefans og alúminíumdolhmnar
með' volga vatninu, — bara af tilhugsuninni einni,
að verða nú kannske látin inn í myrkrið og lokuð
með járnlokum og steinveggjum frá allri dýrðinni
úti. Kannske hlusta skelfd á reiðiþrungnar for-
mælingar og vængstýfðar bænir fanganna í stað-
inn fyrir ástarkurr hvítra dúfna og sólskins-
söngva frjálsra manna að ógleymdri þeirri himn-
esku píanósóló á öskutunnulokunum.
Eg brosti hressilega, og reyndi að bæta fyrir
fyrri ósvífni mína:
— Þakka ykkur fyrir, en ég held það sé óþarfi,
því að guð' hefur það fyrir sið, ef hann sturtar á
mann, að þurrka mann rétt strax aftur. Hann
fer að ganga upp á norðan, — skin milli skúra
veit alltaf á uppstyttu.
Ég beið hugrakkari eftir málalokunum — gáfu-
legar athugasemdir um veðrið bæta alltaf mál-
stað manns.
Lögregluþjónarnir litu spyrjandi hvor á annan.
Loks sagði annar:
— Hún er ekkert mjög full. — Það er bezt hún
sleppi.
Ég stóð upp, rétti sem bezt úr mér og strauk
hárið frá augunum.
— Bless! sagði ég kumpánlega, gekk hnakka-
kerrt út á strætið og reyndi að slaga sem minnst.
Hvítu dúfurnar voru komnar af'tur og þutu
fram hjá mér í stóran hring.
Ég var undireins orðin þreytt og völt á fótun-
um, svo að jafnvel gatan freistaði mín að leggj-
ast. Framundan var lokkandi gram grasflöt og
ég neytti síðustu krafta til að ná þangað.
Álengdar fann ég hve mjúk hún var, og vínsúr-
an moldarþefinn lagði fyrir vit mín með golunni.
Fæturnir báru mig varla síðasta spölinn og ég
seig þakklát niður á ihnandi, regnblauta jörðina.
Eg fálmaði inn á mig eftir sígarettustubbnum,
... ég fékk bara ofbirtu í augun.
en mundi þá, að ég átti engar eldspýtur.
Stubburinn var ennþá þurr og ég stakk honum
varlega innundir brjósthaldarann, ánægð' yfir að
eiga hann eftir.
Svo hjúfraði ég mig niður í jörðina og fannst
komið logn. —
Það byrjaði enn að rigna.
Fyrst duttu nokkrir feimnir dropar á víð og
dreif með löngu millibili. Grænt ský dró grisju
fyrir sólina og úrkoman jókst.
Sá ódauðlegi snillingur reyndi enn að nýju
möguleika síns hljóðfæris. Það var eins og góm-
um væri drepið á holan málm.
Svo dundi regnið' ákaflega og droparnir slengd-
ust á gangstéttina eins og hagl. Eg byrgði höfuðið undir handleggjunum og fann hvernig vatnið
bleytti í fötunum mínum og rann eftir hörund-
inu í straumum.
Tveir ungir menn stönzuðu á vegarbrúninni.
— Sú hefur fengið laglega neðan í því, sagði
annar. — Hvaða kvenmaður er þetta?
— Hvað, þekkirð'u hana ekki? Þetta er víst
skáldkona. — Blessaður komdu, við höngum ekki
hér úti í rigningunni. —
Fótatak þeirra fjarlægðist.
Skömmu síðar heyrði ég að þeir sneru við.
Annar þeirra staðnæmdist rétt hjá mér.
— Við skulum hjálpa henni. Annars getur hún
legið hér í alla nótt.
— Hey, hvar áttu heima?
Ég leit upp. Þetta var fallegur maður, vel
klæddur og glæsilegur og vissi víst af því. Hann
hlaut að hafa öðrum hnöppum að hneppa en að'
bardúsa með drukknar götustelpur.
Mér þótti átakanlegt, að góðsemi hans skyldi
ekki fá tækifæri til að taka sig út.
— Ég á því .. . því miður hvergi heima, sagði ég.
Það datt ofan yfir hann.
— Hvað segirðu, áttu ekki herbergi?
— Nei, sagði ég döpur.
Ungi mað'urinn varð vandræðalegur.
— Viltu ekki fara í skjól? spurði hann. Þú verð-
ur gegndrepa.
. — Jörðin er svo hlý, sagði ég afsakandi. — Ég
tími ekki að standa upp. —
Það var kominn hópur manna, sern töluðu sam-
an með hávaða á gangstéttarbrúninni. Þeir ætl-
uðu allir að hjálpa mér.
Ungi maðurinn gafst ekki upp.
— Það er betra að vera í skjóli, sagði hann.
— Já, en ég á ekkert svoleiðis skjól, sagði ég.
— Það eiga þau aðrir.
Hópurinn skaut á fundi.
Sumir vildu fara með mig til lögreglunnar. Ég
bað til guðs í hljóði, að þeir létu mig nú ekki í
dimma klefann.
Einn lagði til að þeir færu með mig heim til
sín, en þegar til kom, hafði enginn möguleika á
því.
Ungi maðurinn kom nú alla leið út í grasið til
mín, svo innilega hjálpsarnur að það gekk mér
til hjarta.
— Hvað get ég gert fyrir þig? spurði hann.
— Það getur enginn gert neitt fyrir mig, sagði
ég angurvær. —
Allt í einu mundi ég hvað hann gat gert og
reis upp við' olboga af feginleik.
Enn gat orðið góðverk úr þessu.
— Attu eldspýtu.
Og ég þreifaði innundir brjósthaldarann eftir
sígarettustubbnum.
Á augabragði lá í lófa hans eldspýtnastokkur,
sem aldrei hafði verið tendraður eldur á, og pakki,
sneisafullur af beztu sígarettum heimsins.
Wellingtonstubburinn írá gamla, tannlausa
drykkjumanninum missti skyndilega segulmagnið.
— Áttu þá nokkra sígarettu? spurði þessi fall-
egi maður og rétti mér lýsandi hvíta stráheila
sígarettu, tófrandi, dulmagnaða eins og hluta úr
sigurverki. — Mig kenndi til í hjartað, þegar
stærðar dropi féll á hana miskunnarlaust.
Mér datt í hug að stinga henni inn á mig og
geyma hana hjá hihni, en þá var ungi maðurinn
búinn að kveikja í henni og hún var komin upp
í mig. Ilmandi reykurinn sogaðist út undir hör-
und.
Uti á vegarbrúninni þjörkuðu mennirnir um
hver ætti að bjarga mér og komust ekki að neinni
niðurstöðu.
Regnið dundi látlaust, og ég furðaði mig á
góðu innræti mannanna að halda ráðstefnu þarna
undir flóðgáttum himinsins í mína þágu.
Það varð nokkurt hlé á fundinum.
— Æth það' sé ekki bezt að láta hana eiga sig,
sagði Joks einn.
— Svona fólk bjargast alltaf einhvern veginn.
Nú varð þögn um stund.
Þetta virtist vera eina lausnin.
Allt í einu lagði guð til málanna og var á sama
máli og síðasti ræðumaður, því það var eins og
við manninn mælt:
Það snarstytti upp í miðri dembu. Vindarnir
undu upp grængulhn skýjatjöldin og sólin birtist.
Ungi maðurinn brosti yndislega og stikaði með
þokka burt af grasinu. Hópurinn dreifðist með
glaðlegum kveðjuorðum. Ahyggjum mannanna af
sjálfum sér og óðrum var svipt burt um sinn.
Vandamálið mikla var leyst. Guð hafði skrúf-
að fyrir. —
Ég reis upp, teygði mig og strauk dropana
framan úr mér.
Sólin eisaði rauðum eldi yfir eiturgrænt grasið
og ég fékk glýju í augun svo asfaltið sýndist mér
kóbaltblátt.
Sígarettan skein í hvítu milli fingra minna og
blár reykurinn þyrlaðist upp í loftið, glatt, eins
og bæn, sem verður heyrð.
Bikarinn, Jóhann Sigurjónsson
1900-1930 / Nýrómantík

Form:
- hefðbundið form
- lítur út eins og rímnaháttur en ekki alveg
- nt - þt - nt?
Í ljóðinu eru ljóðstafir og víxlrímað kvenrím í línum 2 og 4. ABCB.
Ljóðið er mjög hefðbundið. Það stuðlar fullkomlega og hvert erindi er 4 línur. 1. lína rímar við 3. línu og sú 2. við þá 4.

Efni:
Bikarinn er eitt þekktasta ljóðið í upphafi 20. aldar sem sýnir, þó það sé hefðbundið, hvað koma skal í skáldskap aldarinnar en firring, einmanaleiki og tilvistarvandi eru þar áberandi.
Yfirborðsmynd Bikarsins (sagan) er maður sem situr vetrakvöld einn að drykkju og upp rifjast gleði- og sorgartímar. Og honum er ljós nærvera dauðans - við tekur óendanlegt myrkur ekki himnaríki
Orðanotkunin er mjög athyglisverð. Höfundurinn notar hana til að tákna drykkjuferlið. Hann byrjar á því að lýsa einsemd sinni og umhverfinu. Það er vetrarkvöld og hann situr einn að drykkju. Þegar vínið fer að hafa áhrif breytist tónninn í ljóðinu. Allt í einu lifnar yfir honum og hann finnur gleði.
Þegar hann finnur fyrir gleðinni minnist hann á minningar sínar. Hann segir: „Gleði, sem löngu er liðin, lifnar í sálu minni." Blómailmurinn sem hann finnur í glasinu mætti líka telja til þessara góðu minningar, það birtir upp fyrir honum og það er eins og það sé komið sumar. Það má segja að hann sé að minnast betri tíma sem eru horfnir frá honum.
Þetta er aðeins tímabundið. Jafn hratt og gleðin birtist hverfur hún og í stað hennar koma upp aðrar tilfinningar. Hann minnist auðvitað á sorgina sjálfur, en það kemur líka upp ótti hjá honum; ótti við dauðann.
Þessar minningar gætu verið tengd einsemdinni sem er nefnd í byrjuninni á ljóðinu þegar hann segir, „Einn sit ég yfir drykkju." Það mætti líka tengja við þetta sorgina „sem var gleymd og grafin" sem kom í kjölfar góðu minningana. Kannski má leiða af þessu að hann sé að minnast þess tíma þegar hann var ekki einn og hafði einhvern með sér, en líka þegar hann missti þá manneskju frá sér.
Þessi sorg leiðir hann svo til enn frekari drykkju sem leiðir til enn sterkari sorgarkenndar. Þetta sést vel í seinasta erindinu; hann segir að „bak við [sig] bíður dauðinn." Það gæti þá verið önnur tilvísun í þessa minningu; þessi manneskja sem hefur horfið frá honum hefur fallið frá í dauðann. Hann fyllir þá aftur á „bikarinn" og hellir hann „fullan af myrkri." Eftir því sem hann drekkur meira af víninu fyllist hausinn hans meira og meira af þessum myrku minningum og hann fer inn í „hyldjúpan næturhimininn."
Þetta ferli er ákveðin hringrás sem ljóðmælandinn er fastur í. Sorgin sem hann hefur upplifað í lífinu leiðir hann til drykkju. Þetta veitir honum tímabundna gleði og flótta frá því sem herjar á hann, en á endanum leiðir drykkjan bara til enn meiri sorgar og til enn meiri drykkju. Þannig er ljóðið í raun um alkóhólisma ljóðmælandans og segir líka frá því hvað leiðir hann til drykkjunnar.
Ljóðið er mjög einkennandi fyrir nýrómantísku stefnuna sem var ríkjandi á þessum tíma. Það er mikið af táknum og vísunum í textanum og vísað mjög mikið í veruleika sem er handan þess sýnilega. Þessi einkenni koma líka sterkt fram í viðhorfi ljóðmælandans á lífinu. Hann er nokkuð bölsýnn og er mjög lífsþreyttur. Þetta má lesa úr því að hann sér dauða og myrkur allt í kringum sig. Hann er líka mjög innhverfur og leggur mikla áherslu á tilfinningar sínar. Í gegnum ljóðið talar hann eiginlega bara um einsemd sína og tilfinningar.


Myndmál og stílbrögð:
-endurtekningar
- Jóhann persónugerir sorgina og dauðann, sorgin grætur og dauðinn bíður eftir honum og ber í næturhimininn. Andstæður, gleði/sorg.
Styrkleiki ljóðsins er myndmálið, ein mynd er frá upphafi til enda og myndin í upphafi er færð í víðara samhengi í síðasta erindi.
Í fyrsta erindi ræður bein mynd, samanber stílfræðina. Mælandinn situr einn að drykkju. Vert er að taka eftir notkun orðanna en hátíðlegt orðalag og skáldlegt einkennir ljóðið.Og hafa í sér algenga, táknræna merkingu. Það er aftan (kvöld) og það er vetur. Hvort tveggja merkir oft endalok lífsins, andstæðurnar eru þá morgunn og vor sem fela í sér nýjar vonir og afrek. Hvorugt er til staðar í þessu ljóði. Og blómin eru gömul.
Persónugerving er áberandi í öðru erindi ásamt andstæðum. Til að finna persónugervingu er gott að skoða sagnir. Gleðin lifnar og sorgin grætur. Hér eru huglæg fyrirbæri látin haga sér eins og lifandi vera. Gleði og sorg eru andstæður sem er algengt stílbragð í ljóðum og gott að leita að þeim í öllum textum. Dapurleiki ræður í erindinu þrátt fyrir að talað sé um að gleðin lifni, enginn bjartsýnistónn því gleðin er löngu liðin og sorgin grætur í annað sinni.
Í þriðja erindi er síðan hámark ljóðsins, myndinni í upphafi fylgt eftir og ljóðinu gefin víðtækari merking. Hér er myndhverfing ráðandi. Dauðinn er persónugerður, hann heldur sjálfur á bikar líkt og mælandinn í upphafi, þó er bikar ekki nefndur á nafn, heldur ber hann í hendi hyldjúpan næturhimin. Hér er því um myndhverfingu að ræða. Orðið hyldjúpur eykur áhrifin, er endalaus. En þar sem bikar mælandans í fyrsta erindi ilmar af angan gamalla blóma er bikar dauðans fullur af myrkri. Og myrkur er neikvætt. Dauðbeygur nýrómantíkur birtist hér vel ásamt einmanaleikanum. Mælandanum er ljós návist dauðans og kannski liggur spurningin um tilgang lífsins undir niðri, tilvistin.

Tákn:
Bikarinn táknar lífið sjálft.
- maðurinn = Jóhann?
- bikarinn = vínglas/lífið

Hvernig skáldið tjáir sig:

Tilfinningar ljóðsins:
Það er mjög þungt yfir ljóðinu, dauðinn býður eftir ljóðmælanda. Það er vetur og kvöld, sem eru bæði tákn fyrir endalokin. Bölsýni einkennir ljóðið.

Einkenni stefnunnar:
Í ljóðinu er einblínt á persónuna en ekki samfélagið sem var mjög einkennandi fyrir nýrómantísk ljóð á þessum tíma. Nýrómantísk skáld settu einstaklingsbundna persónulega upplifun á oddinn og voru ljóð þeirra oft innhverf með rætur í sálarlífi manneskjunnar.
Strax eða aldrei eftir Jóhann Sigurjónsson
1900-1930 / Nýrómantík

Form: Hefðbundið. Viðlíking.
Rím er AABCCB (A og C: kvenrím, B: karlrím)
Ljóðstafir í 1. og 2. og 4. og 5. línu.
Í fyrra erindi er vth. og í því seinna framsöguháttur

Efni:
Ljóðmælanda langar að framkvæma stóra afrekið, eitthvað skapandi. Yfirborðsmynd ljóðsins (sagan) er einstaklingur sem á sér stóra drauma, vill vinna afrek og það strax. Hann hefur háleitar hugmyndir og vill ekki lifa hversdagslegu lífi heldur skapa eitthvað mikilvægt. Í síðasta erindinu er ljóðmælandi tilbúinn að fórna öllu fyrir snöggum árangri. Hann er óþreyjufullur, honum langar að gera hlutina núna eða aldrei.
Síðasta línuna er síðan hægt að túlka þannig að hann metur viðurkenningu samfélagsins lítils ef hún birtist í ytri hlutum, virðulegur embættismaður fær kannski gullroðna líkkistu og hefur kannski hlotið orðu áður, en það er ekki markmið mælandans. Hann vill annars konar viðurkenningu, að hafa náð árangri með skapandi viljanum. Vera viðurkenndur sem snillingur.

myndmál og tákn:
fugl- frelsisþrá
Kallari sig orm (innilokaður) en þrái frelsi fuglsins. Myndhverfing. Hann vill vald sköpunarinnar.
Meginstílbragð eru andstæður. Skáldið notar sterkar andstæður í ljóðinu. Í titlinum eru tvær andstæður, í fyrsta erindinu felast andstæðurnar í mismunandi eiginleikum fálkans og ormsins. Fálkinn var algengt tákn fyrir hið sterka eða ofurmennið í nýrómantík, en ormurinn var tákn hins hversdagslega, lítilvæga þrælsins. Einnig að vilja vinna verk úr marmara og gera það fljótt. Marmari er mjög seinlegt efni til að vinna úr og skáldið er afar ákaft í sköpunarvilja sínum. Í seinna erindinu felast andstæðurnar í sagnorðunum, að þjóta og að mjaka, að bíða og skríða á móti að stökkva og falla.
Fálki≠ormur, þjóta≠mjaka, stökkva≠bíða.
Í fyrstu tveimur línum eru tvær líkingar, ég vildi sem fálkinn og mér leiðist sem ormur. Sem er hér tengiorðið sem skilur á milli líkingar og myndhverfingar, samanber stílfræðina.

Tilfinniningar ljóðsins: Ljóðmælandi vill skapa og gera strax, því hann er orðinn leiður á núverandi stöðu sinni.
Strax eða aldrei er klassískt íslenskt nýrómantískt ljóð. Þar birtast hugmyndir um ofurmennið sem Nietzche gerði svo eftirsóknarvert, og einnig frelsisþrá einstaklingsins.

Einkenni stefnunnar:
Strax eða aldrei er gott dæmi um íslenska nýrómantík. Þar birtast hugmyndir um
snillinginn, ofurmennið, jafnframt óþreyjan að vinna afrekin strax eða ekki. Einnig birtist þar þráin eftir frelsi einstaklingsins. Myndmál og stílbrögð einkennast af andstæðum.
Fálkinn og valurinn voru algeng tákn hins sterka, ofurmennisins, snillingsins, í
nýrómantík. Ormurinn er tákn hins lítilvæga, hversdagsþrælsins. Líkneski sem hann vill skapa úr marmara er draumur um stóra afrekið. Og með líkneskinu nýtir hann sér skapandi viljann.
Sorg eftir Jóhann Sigurjónsson
1900 - 1930 / nýrómantík

Oft kallað fyrsta nútímaljóðið, fyrsta móderníska ljóðið
- ort eftir að Jóhann kemst að því að danski vinur hans verður geðveikur

form:
byrjar í nútið og endar í þátíð

Myndmál og stílbrögð:
myrkri og drunga er stillt upp á móti birtu og ljósi
dimmir brunnar, nótt, fax myrkursins, svartnætti eilífðarinnar

ljóshafið
tunglsgeislar
sól
syglja
hvítir hestar

Í ljóðinu er vísun í Opinberun Jóhannesar úr Biblíunni og er orðaforði í ljóðinu afar 'biblíulegur'. Ljóðið hefst svo á 'biblíulegri upphrópun' sem vísar í upphrópun englanna og kónganna eftir að Babýlón féll í Opinberunarbók Jóhannesar 18:1-10.
Vei, vei -> vísun í opinberunarbók Jóhannesar

- vísun í biblíuna: gefið mér salt að eta

í þátíð er meira ljós, allt var betra. Í nútíð er meira myrkur, allt er verra.

Borgin er horfin. Hún var falleg, eins og kórall í djúpum sjó.

Tákn:
Borgin er tákn um siðmenninguna. Eins og sylgja úr drifnu silfri. Hún var eitt sinn borg fegurðar og unaðsemda, ekki spillingar.
Kórall = táknar kyrrð og jafnvægi (jákvæð nærvera)
eitursnákar = tákna hættu og ógn (neikvæð nærvera)
hvítir hestar = tákna frelsi (jákvæð nærvera)
rauður dreki = sbr. Níðhöggur eða ormarnir í herberginu (neikvæð nærvera)
- ævintýratákn: hvítir hestar, drekar, gull knettir o.s.frv

Tilfinningar:
Það kemur aftur líf. Ekkert líf er án sorgar.
- harmur yfir einhverju sem er glatað
- örvænting
- lýsir sorg á tilfinningalengan hátt

Efni:
Ljóðið er um persónulega sorg ljóðmælandans.
- á ekki að vera rökrétt
Í ljóðinu rennur saman draumur og veruleiki. Draumaveröld hinnar föllnu borgar og veruleiki illsku og óskapnaðar.
Hugur ljóðmælanda er fullur af þunglyndislegri umhugsun um hverfulleikann, um dýrðina sem er liðin hjá og ömurleikann sem er tekinn við. Mögulega er ljóðið um besta vin Jóhanns sem varð veikur á geði, eða þá er það um horfna ást eða horfna æsku. Ljóðið er klárlega um breytt ástand, borgin er fallin.
Þegar á heildina er litið þá er ljóðið heimsendasýn, einskonar nútíma Völuspá.

Einkenni stefnu:
Súrrealismi eða Expressjónismi. Módernismi.
Morgunsöngur eftir Jóhannes úr Kötlum
1930 - 1950 / Félagslegt raunsæi

Ljóð frá 4. áratugnum eru yfirleitt með hefðbundnu formi, það hentar málstaðnum. Fátt er um tilraunir í formi á þessu tímabili. Boðskapurinn ber formið ofurliði, það dregur úr ljóðrænum einkennum.
Aðalatriðið er að koma boðskapnum á framfæri.
Einfalt málfar, einfaldar myndir, einföld tákn.

form:
Hefðbundið ljóð, tvö jafnlöng erindi með ljóðstöfum og kvenrími.
-Einfalt málfar, einföld tákn, dregur úr ljóðrænum einkennum, boðskapurinn ber formið yfirliði.

efni:
Mælandi hefur til byltingar hann vill að fólkið standi saman og tileinki sér kommúnisma. Aljþóðahyggja er áberandi, samtaða er mikilvæg, allir verkamenn eru bræður. Frelsi öreiganna er í fyrirrúmi ekki frelsi einstaklingsins til að lifa og njóta eins og í nýrómatníkinni. Það lýsir von, bjartsýni og nýjum tímum, það er vormorgun og menn eru að rísa af svefni.
Alþjóðahyggja er áberandi, „öreigar allra landa sameinist". Samstaðan er mikilvæg, allir verkamenn eru bræður.
Frelsi öreiganna er í fyrirrúmi, ekki frelsi einstaklingsins til að lifa og njóta eins og í nýrómantíkinni. Ljóðin eru bjartsýn þó oft sé dregin upp dökk mynd af ástandinu. Bjartsýnin kemur fram í því að ástandið muni breytast. Bölsýni einkenndi aftur á móti mörg einstaklingshyggjuljóð nýrómantíkurinnar.
- tregalag
- mikil fegurð í náttúrunni
- rússneska byltingin/ franska byltingin

myndmál og stílbrögð:
- vísun ja, fram, já fram,

tákn:
Sósíalíska þemað í ljóðinu er fremur augljóst, rauðir fánar blakta og það er litið í austurveg, þ.e. til Sovétríkjanna, því þar var fyrirmyndarríkið.
- rauði fáninn = komúnismi
- morgunblænum = nýtt upphaf
- Talað er um „vor", „morgun" og „nýjan dag". Allt eru þetta tákn um breytta tíma, þ.e. tímann eftir byltingu eða mikla þjóðfélagslega uppstokkun sem nú sé á næsta leiti.

tilfinning:
Byltingar- og baráttuboðskapur er áberandi og í anda þeirrar baráttu sem einkenndi áratuginn.
Hvatning kemur oft fram í ljóðunum, hvatt til samstöðu.
Talað um ok og kúgun sem hefur viðgengist en nú mun verða breyting á.
Í ljóðinu er bjartsýni og hvatning til samstöðu. Þannig næst fram breyting á ríkjandi ástandi. Trú á byltingu
Íslendingaljóð 17. júní 1944 eftir Jóhannes úr Kötlum
1930 - 1950 / félagslegt raunsæi
->íslenskt ættjarðarljóð.

Íslendingaljóðið var ort fyrir lýðveldisstofnunina árið 1944 og hefur ávallt verið vísað til þess með fyrstu línum þess, enda er titillinn fremur óþjáll. Ljóðið hampar Íslandi og náttúru landsins. Segir að Íslendingar elska landið og sama hvað gerist þá munu þeir halda áfram að búa á Íslandi.

Túlkun: Sögu Íslands er fagnað, Íslendingahetjurnar dáðar. Landið er lofað, fögnum sjálfstæði Íslands, hvort sem okkur mun ganga vel að stjórna okkur sjálf eða illa þá erum við samt sjálfstæð.

Myndmál og stílbrögð:
- Vísað í íslendingasögurnar, landnámsmennina og skáldskaparmjöðinn, myndhverfingar
Mikið af andstæðum. Ísland stendur sig vel í öllum aðstæðum, við getum lifað allt af. Skáldin hjálpa okkur. Sannir íslendingar vilja lifa hér ,,hvort sem krýnist þessi þjóð þyrnum eða rósum", þeir eru sterkir.

efni:
Ljóðið er eftir Jóhannes úr Kötlum. Hann samdi það, eins og kemur skýrt fram í titlinum, í tilefni lýðveldisstofnuninnar 1944. Ljóðið er mjög hefðbundið og formfast. Það sést meðal annars í því að það eru jafn langar ljóðlínur og jafn margar ljóðlínur í hverju erindi, það er rím og stuðlar og höfuðstafir.
Ást ljóðmælandans á landi sínu (Íslandi) kemur skýrt fram í ljóðinu. Hann segir að „Þetta auglit [landsins] elskum vér." Hann notar líka fagrar náttúrulýsingar þegar hann lýsir landslaginu; t.d. „hvítan jökul," „svartan sand," „hlíðum grænum" og „gullnum sænum." Hann nefnir líka að ævi á landinu sé aðeins brot af „[sínum] draumi." Þetta sýnir virðingu ljóðmælandans fyrir einskonar eilífleika landsins.
Hann lýsir ekki aðeins ást á landinu heldur sýnir hann mikla þjóðernisvitund og þjóðerniskennd. Strax í titlinum kemur fram að ljóðið er „Íslendingaljóð." Hann ávarpar þjóðina oft í ljóðinu t.d. þegar hann segir „Nú skal söngur hjartahlýr hljóma af þúsund munnum." Hann sýnir líka mikla meðvitund um sögu landsins. Hann nefnir að það voru Norðmenn í leit að frelsi sem komu fyrst til Íslands, og talar um hetjur Íslands. Hann þekkir líka erfiðu tímanna þegar þjóðin svalt og þegar hún barst fyrir frelsi sínu.
Skáldið leggur mikla áherslu á litina og fegurðinna í náttúrunni. Veðurfarið kemur líka mjög mikið fram í ljóðinu og hann notar veðrið til að mála upp mismunandi myndir. Stundum er sú mynd björt og fögur, en stundum er hún hrikaleg og ógnandi. En allt í allt er landið eitthvað til að dá og þess virði að berjast fyrir því.
Hann talar um nýkomna frelsið sem þýðnun. Frelsið er búið að vera langþráð eins og vor eftir kaldan vetur. Nú loks fer ísinn sem hefur verið á okkur sem undirþjóð Dana, og við verðum frjálst ríki á ný. Þetta vor sem er að koma er ný tíð sem ljóðmælandinn hefur stóra drauma um. Hann hefur samt áhyggjur yfir því hvort þjóðin muni standast þær þrautir sem liggja frammi fyrir henni.
Ég hef heyrt um Jóhannes úr Kötlum og hef heyrt minnst á ýmis verk hans, en svo ég viti til hef ég ekki lesið neitt af verkum hans fyrir utan auðvitað ljóð hans um jólasveinana. Ég gæti vel hafa lesið eitthvað meira eftir hann, en ég man bara ekkert eftir því.
Vetrardagur eftir Jón úr Vör
1930 - 1950 / félagslegt raunsæi

Efni:
Ljóðið er um ungan dreng sem fer með pabba sínum út í búð og neitar kexkökum sem honum er boðið vegna þess að hann áttar sig á því að hann er fátækur og hefur ekki efni á að skulda neinum neitt, þó að kexkökurnar séu gefins. Heldur vill hann ekki þiggja neina ölmusu. Drengurinn áttaði sig á stöðu sinni eftir augnarráð frá föður sínum og það að hann neitaði kexinu (sem var mikið sælgæti á þessum tíma) gerði hann að manni sbr. 'Eftir svellaðri vegbrún gengur lágvaxinn maður / með lítinn kút sér við hönd.' í fyrsta erindinu en 'Eftir svellaðri götu fara tveir lágvaxnir menn' í því síðasta. Litli kúturinn er orðinn að manni.
„Þú" ert litli strákurinn, ljóðmælandi talar við sjálfan sig löngu seinna
Breyting í síðasta erindinu: Fyrst fara þeir niður brekkuna, þá maður og drengur en í lokin ganga þeir upp brekkuna, þá tveir menn, jafningjar. Strákurinn þroskaðist í ferðinni; hann lærði að þiggja ekki ölmusu.

- bernskuminning jóns
- staðsetning: sjávarpláss
- lífsbarátan er hörð

Form:
Ljóðið er óheðfbundið með mislöngum erindum og hvorki rími né ljóðstöfum.
erindi 1, 2, 4 og 5 byrja á forsetningarlið.

Myndmál og stílbrögð:
myndhverfing
Hökutoppur kaupmannsins er persónugerður, enda geta skegg vanalega ekki ferðast eitt eða neitt.
- breytt endurtekning

Tákn:
- kaupmaðurinn er auðþekjanlegur: hökutopur, augun, auðugur og með völd- ekki hægt að treysta honum
- þrátt fyrir fátækt - stolt - þiggjum ekki ölmusu
-Stéttamunurinn kemur fram.
-Vegur tákn f. lífshlaupið, brekkan- eriðleikar.

Tilfinning: stolt
Haustljóð á vori eftir Einar Braga
1950 - 1970 / módernismi

Form:
Ljóðið er með þremur jafnlöngum erindum (reglubundin erindi) og ljóðstöfum. En samt óhefðbundið því það er ekkert rím.
- módernískt (tákn með módernískum keim)- atómskáld

Efni:
Ættjarðarljóð. Ljóðið felur í sér mótstöðu við komu hersins til landsins. Þjóðin var ung þá (ljóðið kemur út 1953) og vissi ekki hvað hún var að gera með því að hleypa hernum inn fyrir landsteinana. Það er eins og það sé að koma haust þrátt fyrir það að vorið sé í raun að koma. Ádeila á herstöðvarsamninginn við BNA; við töpuðum sjálfstæðinu með samningnum og þjóð og náttúra sorgmædd því her hefur tekið sjálfstæðið.

Myndmál og stílbrögð:
Höfundur nýtir náttúruna til að tjá sorgina sem liggur yfir landinu, lóan er að fljúga á brott þó að það sé ekki komið haust, heiðin drýpur af harmi og þjóðin er þögul. Heiðin og þjóðin eru persónugerðar.
Í lok hvers erindis ber ljóðmælandi upp spurninguna 'Hvað veldur sorg þeirri sáru, / svanur á báru?'. Svarið við þessari spurningu er ekki svo ljóst og er það helst 'svanur á báru' sem flækir málin.
- fagurlegar náttúrulýsingar
- bein mynd
- þversögn í tiltlinum
- persónugervingar
- vísun í Hávamál ( Felmtruð og þögul sem þöllin, brugðið þér sálfum hið sama)
- Þeyrinn (hálka, snjór og ís bráðna)
- vorið ber með sér slæm tíðindi
- lóan er vorboði
Alþýðubókin eftir Halldór Laxness, skrifað 1929
1900 - 1930 / nýrómantík

upphaf félagslegs raunsæis

Texti um hvernig Íslendingar mættu bæta lifnað sinn. Halldór gagnrýnir hreinlæti, klæðaburð (klæða sig eftir veðri), hrækingar, salernisaðstöðu, kvef og tannhirðu Íslendinga. Hann ýkir og ögrar til að ná athygli og hafa áhrif á lesendur. Hann hreytir af sé móðgunum við Íslendinga, komandi frá heimsborgara eins og honum verður þjóðin vægast sagt brjáluð út í hann.
--
Kom út 1929
Markaði skil í bókmenntunum.
Má segja að hún marki upphafið að félagslega raunsæinu.
Halldór lýsir því yfir í inngangi að hann sé sósíalisti.
Fjallar um margt sem endurspeglast síðar í skáldverkum hans.
Sjálfstætt fólk: t.d. klæðnaður, híbýli og tóbakshrækingar.
Salka Valka: t.d. tannburstun.
Heimsljós: t.d. Hrákadallar

Þetta er dæmigert fyrir Halldór á þessum tíma. Hann er alltaf að segja þjóð sinni til syndanna.

Í textabrotinu gagnrýnir Halldór Íslendinga fyrir:
Að þvo sér ekki, þrífa sig ekki, bursta ekki tennur.
Að klæða sig ekki vel í tvennum skilningi: fötin eru sniðlaus og ljót og menn eru ekki nógu hlýlega klæddir miðað við veðráttu.
Halldór telur ytri óþrifnað og ytra heilsuleysi, t.d. tannpínu, valda ýmsum innri kvillum, jafnvel geðveiki.
Halldór beitir háði og gerir óspart grín að Íslendingum til að ná fram tilætluðum áhrifum.
Hann ýkir einnig og notar samanburð til að benda á ákveðin einkenni, þ.e. samanburð við aðrar þjóðir sem hann telur siðmenntaðar.
Vetrardagur eftir Stefán Hörð Grímsson
1950-1970 / Módernismi

Form:
- Fimm erindi, hvert erindi með þrjár línur. Rímlaust og ljóðstafalaust
-Forsetnignarliðir fyrst í hverju erindi nema í miðjuerindinu.
Form þessa ljóðs lýtur að vísu ekki lögmálum brags en er engu að síður býsna fast bundið, þótt ekki sé það alveg reglulegt. Fimm erindi, þrjú vísuorð hvert, ein setning nema hið fjórða, þar sem eru tvær sagnir. Aðalsagnirnar eru í miðlínu, nema í öðru erindi í hinni þriðju. Í fyrsta og síðasta erindi eru forsetningarliðir í fyrstu og þriðju línu, í öðru og fjórða erindi í fyrstu línu og í þriðja erindi í þriðju línu. Viðleitni er til að hafa lýsandi orð og nafnorð saman í flestum línum: grænn febrúarhiminn, brostin augu, köld ásjóna, eirðarlausir vindar, engar spurnir, litlaus hrímþoka, stirðnað logn, hvítar eyðimerkur, hol þagnarskel, stakir bassatónar, mjóir fótleggir. Undantekningar eru víðátta hvolfsins, íshjarta, en umfram allt í lokin, þar sem ekki fylgir lýsandi orð mönnum eða fjöllum, en þó er mönnunum lýst með mjóum fótleggjum.

Myndmál og stílbrögð, og efni:
-Persónugervingar (brostin augu vatnanna stara í grænan febrúarhimin / stakir bassatónar leita undir hola þagnarskelina)
Grundvöllur myndmálsins er tvöföld sýn, jafnvel í tvennum skilningi á stundum. Þótt lýst sá náttúru á vetrardegi, er beitt myndhverfingum til að beina augum lesanda að mannlífi, ef líf skyldi kalla. Vötnin hafa brostin augu, landið ásjónu og hvítar eyðimerkur eru með brjóst, og gæti það skilist sem liðið lík, en undir slær íshjarta, hvernig sem menn vilja skilja það. Í raun og veru er hægt að skilja hverja mynd sem rökrétta náttúrumynd. Á köldum vetrardegi, þegar fönn liggur yfir öllu, getur slegið grænum bjarma á himininn í hverfulli birtu. Og brostin augu vatnanna má sjá sem ísilögð vötn. Í öðru erindi er einfaldlega sagt að logn sé veðurs, en með því að komast svo að orði að engar spurnir hafi borist af eirðarlausum vindum, erum við einnig látin sjá það sem ekki er. Um leið og við sjáum lognið, er athyglinni beint að andstæðunni. Í þessu kalda logni myndast hrímþoka vegna raka, og þar með stirðnar lognið, verður næstum áþreifanlegt. Þagnarskelin er væntanlega ís á vötnum. Í þremur fyrstu erindunum er grafarþögn, og er það undirstrikað með þagnarskelinni. En í miklu og síauknu frosti myndast brestir í ísinn þegar hann þéttist, og þannig skil ég slátt íshjartans, og orðið bendir nú í rauninni ekki til mikils lífs. Þarna er því dregin upp mynd af ísköldum degi í stopulli birtu, þar sem allt er læst í helgreipar frostsins, allt er kyrrt, ekkert hreyfist, ekkert hljóð heyrist nema stöku brestir í ísnum. Og svo koma mennirnir gangandi inn í þessa hjarnveröld á mjóum fótleggjum með fjöll á herðum. Segja má að einkennilegt sé að lýsa mönnunum einungis með mjóum fótleggjum, og ekki er hægt að skilja beinum skilningi að þeir beri fjöllin á herðum sér. Fjöllin getur borið við herðar þeirra í baksýn og einnig má ímynda sér að þeir gangi undir háum bröttum fjöllum, sem svo eru nálægt að þau líkt og hvíli á þeim. Á því leikur hins vegar tæpast vafi, að lokamyndin lýtur að erfiðu lífi í harðbýlu landi. Mennirnir eru harla smáir í þeirri nístingsköldu víðáttu, þar sem þeir birtast allt í einu gangandi. Hvaðan koma þeir? Á hvaða leið eru þeir? Um það vitum við ekkert. Við vitum aðeins að þetta er veröld þeirra og vettvangur. Og svo er reyndar um okkur sjálf, mannkynið. Hvernig mun okkur reiða af? Við teljum okkur á stundum vera herra tilveru okkar. En erum við það í raun og veru þegar allt kemur til alls? Við vitum aðeins að verk okkar hafa áhrif á tilveru okkar, framtíð okkar og sjálfrar jarðarinnar. En við vitum ekki hvort mjóir fótleggir okkar standa undir þeirri þungu byrði sem á okkur er lögð.
Svava Jakobsdóttir
1950-1970 / Módernismi

(Svava er einn fremsti fulltrúi absúrdisma og femínisma í íslenskum bókmenntum á 20. öld.)

Efni:
Kona sem gerir uppreisn á brúðkaupsnóttina þar sem henni finnst maðurinn þrengja að sér og ráða of miklu.
-Móðurinn er föst í kvenhlutverki og hefur ekki áhuga á að losna. Unga konan reynir að gera uppreisn gegn því að vera eign karlmannsins.
-Blandar saman femenísku sjónarhorni og furðusögum. Absúrdismi - gera uppreisn á brúðkaupsnóttina.

Myndmál og stílbrögð:
-vísanir í mannkynssöguna (3)

tákn:
húsgögnin í stíl Lúðvíks 14.- Tákna gamla tímann, gamlar hugmyndir.
Klæðnaður eiginkonunnar í anda 1001 nætur- Hvernig henni líður. Undirgjöfulli og kúgaðri.
Japanska mottan og hljóðfærið: Minna á Geishur sem skemmtu körlum. Fullar af ryki.
Rykið: Aldagamlar hugmyndir sem er ekki hægt að losna við og erfitt að breyta. Erfitt að losa sig við þær. Það hvað er erfitt að losna við það getur táknað hvað það er erfitt að losna við gamlar hefðir. Móðirin þurrkar í sífellu en rykið kemur alltaf aftur: „þetta er aftan úr öldum".
Brúðarkjóllinn/margliti serkurinn: serkurinn er frelsi og í honum er hægt að hreyfa sig. Í brúðarkjólnum er ekki hægt að hreyfa sig. Hvíti liturinn er hreinleiki og sakleysi og brúðinni í raun pakkað í gjafapappír. Konan vill vera hún sjálf (frjáls í þæginlegum kjól) en ekki eign mannsins (í hvítum óþægilegum kjól sem hún getur ekki hreyft í sig, gjafapappír).

Endirinn: Hún er föst í þúsundum ára gömlum hugmyndum. Hún er föst í hans hugmyndum um konur og hann þarf að breyta þeim svo hún verði frjáls. Konan kemst ekki lit úr hefbundnu hlutverki nema með hjálp karlmannsins í sameiningu geta þau náð sigri.
Fyrsta verkefnið sem ég valdi í handavinnu þetta haust var að saga út Ísland úr krossviði.

Það var auðvelt verk að gera eftirmynd af landinu með kalkípappír á krossviðarplötuna.

Sögin var með stálbláu fíngerðu blaði og ég veit ekki af hverju ég byrjaði í Reykjavík en ekki á hinu horninu þar sem ég var staddur; kannski sá ég fyrir mér að Faxaflóinn yrði auðveldur viðfangs. Það reyndist enda rétt að undanskildum Mýrunum en ég fyrirgaf það; mamma fæddist þar.

Snæfellsnesið reyndist sérkennilega auðvelt en erfiðleikarnir byrjuðu fyrir alvöru á Vestfjarðakjálkanum. Ég braut fyrsta sagarblaðið strax í Gilsfirði. Þau urðu þónokkuð fleiri. Þegar jólafríið byrjaði var ég við Hornbjarg. Það voru ekki eftir nema nokkur sagarblöð í skólanum svo kennarinn pantaði fleiri.

Ég hélt hreinlega að ég kæmist aldrei alla leið. Ekki einu sinni alla leið heim. Það fór að verða ljóst að þetta yrði eina verkefni mitt í handavinnu þennan vetur. Þegar dag var tekið að lengja og ugglaust verið að drekka sólarkaffi um alla Vestfirði sór ég að gefast aldrei upp, þó ég yrði marga vetur með þetta verkefni. Loksins þegar ég komst inn á Húnaflóa fór að ganga betur og ég braut ekki eitt einasta sagarblað fyrr en í Axarfirði fyrir algjöran klaufaskap þegar ég leit uppúr verkinu, horfði út um gluggann og hugsaði: ég er að saga hérna útifyrir og sveigði blaðið ógætilega um leið.

Austfirðir voru erfiðir að sjá en það voru líka síðustu stóru vandamálin svo ég sagaði léttur í bragði og hlakkaði að komast til Hornafjarðar þar sem pabbi fæddist og föðurættin reyndar öll meira og minna aftur í landnám.

Það var bjart yfir og fuglasöngur í lofti þegar ég renndi glaður og sigurviss eftir hafnlausri suðurströndinni. Sól skein í heiði, sauðburður var byrjaður og skólaárinu að ljúka þegar ég sagaði inn á Reykjavíkurhöfn.

Stundum þegar ég horfi á Íslandskort í veðurfregnatímum sjónvarpsins finn ég lykt af glóandi stálbláum sagarblöðum, lykt af krossviði og fíngerðu sagi.