Begrippenlijst tussentoets

Begrippenlijst voor de tussentoets van Grondslagen: literatuur, tekst en betekenis.
STUDY
PLAY

Terms in this set (...)

Literariteit
Dat wat een tekst literair maakt
poëtische functie
Het vermogen van een tekst om de aandacht naar zichzelf als tekst toe te trekken
artefact
arte-factum, met kunst gemaakt
complexiteit
Als diverse dimensies van taal tegelijkertijd geactiveerd zijn, is het resultaat een complexe tekst: een tekst met verschillende laagjes.
genre
van het Latijnse genus = type. Van teksten die gemaakt zijn volgens een gemeenschappelijk model zeggen we dat zij tot een bepaald genre horen.
veld
op basis van het werk van Bourdieu wordt het terrein van de literaire productie als een veld gezien waarin verschillende instanties met elkaar concurreren
culturele autoriteiten
de verzamelterm voor alle instanties die een rol spelen bij de beoordeling van een cultureel product
canon
een selecte verzameling werken die als bijzonder waardevol wordt beschouwd. De literaire canon komt niet automatisch tot stand, maar is het product van een canoniseringsproces waarbij andere factoren dan alleen teksteigenschappen een rol spelen
tekst
een verzameling woorden die als zodanig circuleert en die de verwachting schept samenhang te vertonen
de autonomie van een tekst
de tekst zelf kan bezien worden als een zelfstandige verzameling worden, die gevormd is uit onderdelen die op elkaar inspelen en elkaar beïnvloeden
medium
een kanaal of middel waardoor iets (een gedachte, een verhaal) wordt overgebracht
oraliteit
mondelinge overdracht
paratekst
de verzamelterm voor alle stukken tekst die voorkomen 'naast' de auteurstekst als deze in een boekvorm wordt gepresenteerd
de conventionaliteit van taal
het idee dat taal op basis van gewoontes en tradities werkt
langue
taal als een system
parole
taalgebruik
discours
'taal' in de afgeleide zin van een vocabulaire waarmee wij de wereld ordenen, interpreteren, 'bekendmaken'.
esthetiek van de identiteit
een positieve houding ten opzichte van bestaande modellen (men streeft naar een optimale variatie op hetzelfde)
esthetiek van de tegenstelling
afwijking van de norm wordt gewaardeerd (men zoekt steeds naar nieuwe vormen en perspectieven)
poëtica
een overzichtswerk waarin men probeerde de regels voor het maken van een waardevolle kunst vast te leggen aan de hand van een analyse van bestaande modellen, met name van de 'grote' werken uit de Oudheid
intertekstualiteit
de manier waarop een individuele tekst in verband met andere teksten staat en zijn betekenis aan deze relatie ontleent
'dood van de auteur'
het begrip 'auteur' heeft zijn functie als anker en referentiepunt verloren
interpretatie
betekenis toekennen aan een tekst
hermeneutiek
de systematische reflectie over alle met de tekstinterpretatie samenhangende problemen
semiotiek
de betekenisleer
betekeniskern
(Engels: meaning) de oorspronkelijke, enig mogelijke en onveranderlijke betekenis van een tekst zoals die kan worden herleid tot de intenties van de auteur
duiding
(Engels: significance) verwijst naar de betekenissen die door interpreten door de tijd heen en vanuit verschillende perspectieven aan een literaire tekst worden toegekend
gedachtehorizon
het geheel van bewuste en onbewuste motivaties, gedachten en ideeën van een auteur die mede bepaald zijn door de sociaal-culturele en historische context
horizonversmelting
een bemiddeling tussen de positie van de interpreet in het heden en de bepaaldheid van de tekst in het verleden
interpretatiekaders
de openlijke positiebepaling van de interpreet ten opzichte van een tekst, haar reflectie op deze positie en de vragen die zij vanuit deze positie aan de tekst stelt
denotatie
een letterlijk, normatief betekenisniveau
connotatie
de 'verborgen', secundaire, sociaal-culturele associaties van een woord, object of beeld
binaire opposities
een set van twee termen die diametraal tegenover elkaar zijn geplaatst. De eerste term van een dergelijk paar is doorgaans bevoorrecht boven de tweede.
close reading
Een uiterst nauwkeurige leeswijze met extra aandacht voor complexiteit, ambiguïteit, ironie en de verwevenheid van vorm en inhoud
New Critics
groep Amerikaanse en Britse literatuurwetenschappers die de tekst als het ware isoleren. Ze kijken niet naar verbanden tussen de tekst en zijn oneindige contexten, maar uitsluitend naar de elementen van de tekst zelf en de verbanden en structuren die er tussen die elementen aangewezen kunnen worden
Het literaire veld
een vereenvoudigde weergave van de complexe en veranderlijke werkelijkheid waarin teksten worden geproduceerd, gedistribueerd en geconsumeerd
literaire kritiek
oordeel over teksten, normatieve uitspraken
wetenschappelijke literatuurbeschouwing
uitspraken over teksten die objectief zijn, over (mogelijke) betekenissen ervan
essayistiek
niet te korte, voor een ruim publiek bestemde subjectief gekleurde verhandeling gekenmerkt door goede, persoonlijke stijl
essentialistische definities van literatuur
probeert de vinger te leggen op de essentie van het gedefinieerde. Die essentie wordt opgevat als eigenschap van het gedefinieerde object, als een kenmerk ervan
Institutionele definities van literatuur
richten zich niet op eigenschappen van een tekst, maar uitsluitend op de oordelen binnen de instituties
schoolpoëtica's
didactisch opgezette, voor het literatuuronderwijs bedoelde leerboeken waaruit je leren kunt hoe literaire teksten succesvol gelezen moeten worden
intentionele betekenis
de betekenis die een auteur in zijn of haar tekst heeft aangebracht, datgene wat hij of zij heeft willen zeggen of uitdrukken
symptomatische betekenis
niet door de auteur in een tekst aangebracht, maar ze kan wel door een lezer eruit zijn gehaald (of beter: eraan worden toegekend)
parafrase
niet-letterlijk navertellen
Exegese
"uitleg", uitleg van Bijbelteksten waarbij er vanuit wordt gegaan dat de Schrift het woord van God en dus volmaakt is. In die lijn gaat de exergeet uit van één uiteindelijke, definitieve betekenis
coherentie
samenhang
implied author
lezers reageren op de positie die een denkbeeldige schrijver inneemt ten opzichte van datgene wat beschreven wordt. Het is een instantie die geïmpliceerd wordt in het verhaal. Deze impliciete auteur hoeft helemaal niet dezelfde positie in te nemen als de personages of de verteller.
mimetische poëtica
de auteur is vooral geïnteresseerd in de categorie 'wereld'; de tekst probeert van die wereld een getrouwe afspiegeling te geven
expressieve poëtica
de nadruk ligt op de categorie 'auteur'; de schrijver probeert vooral uitdrukking/expressie te geven aan zijn gevoelens of gedachten
pragmatische poëtica
de nadruk ligt op de categorie 'lezer'; de schrijver wil een effect teweegbrengen bij zijn lezer, bijvoorbeeld hem ergens van overtuigen
autonomische poëtica
de auteur is vooral geïnteresseerd in de categorie 'tekst'; hij bekommert zich niet om datgene waarnaar de tekst verwijst, maar beschouwt het literaire kunstwerk als een wereld op zichzelf
hermeneutische cirkel
van het interpreteren van een klein deel van de tekst gaat men naar het geheel kijken en andersom: het geheel wijst op zijn beurt weer naar de betekenis van zijn delen
dynamiek van het literaire erfgoed
het verschijnsel dat aan teksten in de loop van hun waarderingsgeschiedenis steeds andere betekenissen worden toegekend
Wirkungsgeschichte
een tekst kan niet los gezien worden van de reacties die hij in verschillende historische periodes oproept