Only $35.99/year

5.kafli- Kvíðaraskanir

Terms in this set (12)

A) Þróun óviðeigandi ofaukins kvíða varðandi aðskilnað frá þeim sem einstaklingurinn er nátengdur, eins og sjá má af minnst 3 af eftirfarandi
1. Endurteknar og ýktar áhyggjur þegar viðkomandi á von á eða upplifir aðskilnað frá heimili eða nákomnum
2. Endurteknar eða ýktar áhyggjur af því að glata nákomnum eða að þeir verði fyrir alvarlegum skaða, s.s. veikindi, slys, náttúruhamfarir eða dauði
3. Endurteknar og ýktar áhyggjur að óvænt atvik muni valda aðskilnaði við uppalanda (t.d. að týnast eða vera rænt, lenda í slysi eða verða veikur) sem myndi valda aðskilnaði við helstu nákomna
4. Endurtekin tregða eða neitun á að fara í skóla eða annað vegna hræðslu við aðskilnað
5. Endurtekin og ýkt hræðsla eða tregða við að vera einn eða án mjög nákoinst aðila heimavið eða við aðrar aðstæður
6. Endurtekin tregða eða neitun á að fara sofa án þess að vera nærri mjög nákomnum einstaklingi
7. Endurteknar martraðir sem snúast um aðskilnaðar-þemað
8. Endurteknar kvartanir um líkamleg einkenni (s.s. höfuðverkur, magaverkur, ógleði eða uppköst) þegar aðskilnaður við nákomna á sér stað eða er væntanlegur
B) Hræðslan, kvíðinn eða forðunarhegðunin er langvarandi, endist í minnst 4 vikum hjá börnum og unglingum og dæmigert í 6 mánuði eða lengur hjá fullorðnum
C) Röskunin veldur klínískt merkjanlegri þjáningu eða hefting í félagslífi, í skóla (atvinnu) eða annarri mikilvægri mannlegri virkni
D) Truflunin er ekki betur útskýrð með annarri geðröskun, s.s. eins og að neita því að yfirgefa heimili vegna ýktar tregðu við breytingar 1.3.1. Einhverfurófsröskun ranghugmyndir eða ofskynjanir varðandi aðskilnað 2. Geðrofröskunum; neitun að fara út úr húsi nema með traustum félags eins og í 5.4. Viðáttufælni; áhyggjur um slæma heilsu eða annan skaða sem gætu hent nákomna, eins og í 5.7. Almennum kvíða; eða áhyggjur af veikindum eins og í 5.5. Felmturröskun
A) Merkjanleg hræðsla eða kvíði um ákveðinn hlut eða aðstæður (t.d. flug, hæðir, dýr, fá sprautu, sjá blóð)
Athugið: Hjá börnum, getur birtingarmynd hræðslunnar eða kvíðans verið grátur, skapofsakast, frosin hegðun, eða að hanga utan í einhverjum
B) Fælna áreitið eða aðstæðan kallar nætti alltaf fram umsvífalausa hræsðu eða kvíða.
C) Viðkomandi forðast með virkum hætti fælna hlutinn eða aðstæðurnar eða þolir þær með mikilli hræðslu og kvíða
D) Hræðslan og kvíðinn er langt umfram þá raunverulegu hættu sem starfar af hlutnum eða aðstæðunum og félagsmenningarlega samhenginu
E) Hræðslan, kvíðinn eða flóttinn er viðvarandi og endist dæmigert í 6 mánuði eða lengur
F) Hræðslan, kvíðinn eða flótinn valda klínískt merkjanlegri þjáningu eða heftingu í félagslífi, atvinnu, eða á öðru mikilvægu sviði mannlegrar virkni
G) Röskunin er ekki betur útskýrð með einkennum annarrar geðröskunar, þ.á.m. hræðsla, kvíði eða flótti frá aðstæðum sem tengjast kvíðakast-legum einkennum eða öðrum hamlandi einkennum (eins og í 5.6. viðáttufælni); hlutum eða aðstæðum sem tengjast áráttum (eins og í 6.1. Áráttu-þráhyggju) endurminningu áfallavekjandi atvina (eins og í 7.3. Áfallastreituröskun); aðskilnaði frá heimili eða nærkomnum (eins og í 6.1. Aðskilnaðarkvíða) eða í félagslegum aðstæðum (eins og í 5.4. Félagskvíðaröskun).
Ákvarða ef:
Skráning byggir á fælna áreitinu
300.29 (F40.218) Dýr (t.d. Kóngulær, skordýr, hundar)
300.29 (F40.228) Náttúrulegt umhverfi (t.d. hæðir, stormar og vatn).
300.29 (F40.23x) Blóð-sprauta-slys (t.d. nálar, íferðar læknsfræðilegar aðgerðir).
Skráningaratriði
Velja skal ICD-10 skráningarlykla .annig : F40.230 Hræðsla við blóð; F40.231 hræðsla við sprautur eða dreypilyf; F40.232 Hræðsla við aðra læknisfræðilega meðferð; eða F40.233 Hræðsla við áverka

300.29 (F40.248) Aðstæðubundið (t.d. flugvélar, lyftur eða þrengsl)
300.29 (F40.298) Annað (t.d. aðstæður sem gætu leitt til köfnunar eða uppkasta, hjá börnum t.d. mikill hávaði eða fólk í búningum)

Skráningaratriði
Þegar fleiri en 1 fælni er til staðar, þá skal skrá alla ICD-10-CM lyklana sem eiga við (t.d. fyrir hræðslu við snáka og flug, F40.218 Einstök fælni, dýr, og F40.248 Einstök fælni, aðstæður).
A) Merkjanleg hræðsla og kvíði við 1 eða fleiri félagslegar aðstæður þar sem einstaklingurinn er hugsanleg í sérstakri skoðun annarra. Dæmi eru m.a. félagsleg samskipti (t.d. vera í samræðum, hitta ókunnugt fólk), að vera sýnilegur (t.d. að borða eða drekka) og að framkvæma fyrir framan aðra (t.d. halda ræðu)
B) Einstaklingurinn hræðist að hann eða hún bregðist við (eða sýna kvíðaeinkenni) sem væru metin á neikvæðan máta (þ.e. verða til minnkunar eða skammar; leiði til höfnunar eða móðgi aðra).
C) Félagslegu aðstæðurnar valda nærri alltaf hræðslu eða kvíða
D) Persónan gerir sér grein fyrir því að kvíðinn er ýktur og óskynsamlegur. Athugið: Barn getur skort þennan skilning
E) Viðkomandi forðast félagslegu aðstæður eða þolir þær með mikilli hræðslu eða kvíða.
F) Hræðslan eða kvíðinn er langt umfram þá raunverulegu hættu sem fellst í félagslegum aðstæðunum eða félagsmenningarlega samhenginu
G) Hræðslan eða kvíðinn eða flóttahegðunin er viðvarandi, endist dæmigert 6 mánuði eða lengur
H) Hræðslan, kvíðinn eða flóttahegðunin veldur klínískri merkjanlegri þjáningu eða heftingu í félagslífi, atvinnu eða á öðrum mikilvægum sviðum mannlegrar virkni
I) Hræðslan, kvíðinn eða flóttahegðunin er ekki bein afleiðing af lífeðlislegum viðbrögðum við efnainntöku (t.d. efnamisnotkun eða læknalyf) eða vegna annarrar læknisfræðilegrar ástæðu
I) Hræðslan, kvíðinn eða flóttahegðunin
J) Hræðslan, kvíðinn eða flóttahegðunin er ekki betur útskýrð með einkennum annarrar geðröskunar, eins og 5.5. Felmturröskunar, 6.2. Útlitsröskunar, eða 1.3.1. Einhverfurófsröskunar
K) Ef önnur læknisfræðileg ástæða (t.d. 17.2.11 Parkinsonveiki, offita, lýti vegna bruna eða skaða) er til staðar, þá er hræðslan, kvíðinn, eða flóttahegðunin greinilega ótengd eða er ýkt
Ákvarða ef
Eingöngu í framkvæmd: Ef hræðslan er eingöngu að tala eða framkvæma fyrir framan aðra
A) Endurtekin og óvænt kvíðaköst (sjá kafla 5.X að neðan). Kvíðakast er snögg flæði yfirþyrmandi hræðslu eða verulegra óþæginda sem ná hámarki á nokkrum mínútum og á þeim tíma eru 4 (eða fleiri) af eftirfarandi einkennum til staðar
Athugið: Snögga flæðið getur hafist út frá rólegu ástandi eða út frá ástandi verulegs kvíða.
1. Oföndun, sterkur eða hraður hjartsláttur
2. Sviti
3. Skjálfti og titringur
4. Tilfinning fyrir andnauð eða öndunarþrengslum.
5. Köfnunartilfinning
6. Sársauki eða óþægindi fyrir brjósti
7. Flökurleiki, óþægindi í maga
8. Svimatilfinning, óstöðugleiki, vímu og yfirliðstilifnning
9. Kulda eða hita tilfinning
10. Lömunar (dofa eða kitl) tilfinning
11. ´Óraunveruleikatilfinning (tilfinning um óraunveruleika) eða afeinsömun
12. Hræðsla við að missa stjórn á sér að "að brjálast"
13. Ótti við að deyja

B) A.m.k 1 kvíðakastinu hefur fylgt 1 mánuður (eða fleiri) af 1 eða báðum af eftirfarandi
1. Sífellt á varðbergi eða með áhyggjur af nýjum kvíðaköstum eða afleiðingum þeirra (t.d. að missa stjórnina, fá hjarfaáfall, "verða brjálaður"
2. Merkjanleg neikvæð hegðunarbreyting í tengslum við köstin (t.d. hegðun sérstaklega til að forðast að fá kvíðaköst, s.s. að forðast æfingarsvæði eða óþekktar aðstæður).

C) Röskunin er ekki beinlínis orsökuð af efnum (t.d. lyfjamisnotkun eða lyfjameðferð) eða annarri læknisfræðilegri ástæðu (t.d. ofvirkni skjaldkirlis, hjarta/lungna sjúkdómum)
D) Röskunin er ekki betur útskýrð með annarri geðröskun (t.d. kvíðaköstin koma ekki bara sem svar við hræðsluvekjandi félagslegum aðstæðum, eins og í 5.4. Félagskvíðaröskun, sem svar við ákveðna fælni hlut eða aðstæður, eins og í 5.3. Einstakri fælni; sem svar við áreitum, eins og í 6.1. Áráttu-Þráhyggjuröskun; sem svar við áminningar um áföll, eins og í 7.3. Áfallastreituröskun; eða sem svar við aðskilnað frá nákomnum, eins og í 5.1. Aðskilnaðarkvíða
Formleg skilgreining á viðbótabreytum kvíðakasta:
Athugið: Einkennin eru kynnt til að greina Kvíðakast, en Kvíðakast slíkt er ekki geðröskun og er því ekki með greiningarlykil, Kvíðakast getur komið í hvaða Kvíðaröskun sem er, sem og öðrum geðröskunum (eins og 4.0 Þunglyndisröskunum, 7.3. Áfallastreituröskun, 16. Efnamisnokun) og í ýmsum læknisfræðilegum sjúkdómum (t.d. tengt hjarta, öndunarfærum, jafnvægisstöðvum, risli og meltingarfærum). Þegar Kvíðakast er greint, þá á að skrá það sem viðbótarbreytu (t.d. "Áfallastreituröskun með kvíðaköstum") Hvað varðar 5.5. Felturröskun, þá eru einkennin innan skilgreiningarinnar, því þarf ekki að skrá þau sem viðbótabreytu

Snögg flæði yfirþyrmandi hræðslu eða verulegra óþæginda sem ná hámarki á nokkrum mínútum, og á þeim tíma eru 4 (eða fleiri) af eftirfarandi einkennum til staðar
Athugið: Snögg flæðið getur hafist út frá rólegu ástandi eða út frá ástandi verulegs kvíða.
1. Oföndun, sterkur eða hraður hjartsláttur.
2. Sviti
3. Skjálfti og titringur
4. Tilfinning fyrir andnauð eða öndunarþrengsla- tilfinning
5. Köfnunartilfinning
6. Sársauki eða óþægindi fyrir brjósti
7. Flökturleiki, óþægindi í maga
8. Svimatilfinning, óstöðugleiki, vímu eða yfirliðstilfinning
9. Kulda- eða hita tilfinning
10. Lömunar (dofa eða kitl) tilfinning
11. Óraunveruleikatilfinning (tilfinning um óraunveruleika) eða afeinsömun (aðskilnaður við persónuleikann (sjá nánar í 8.kafla)
12. Hræðsla við að missa stjórn á sér eða "brjálast"
13. Ótti við að deyja
Athugið: Menningartengd einkenni (t.d. suð í eyrum, hálseymsl, höfuðverkur, óstjórnleg öskur og grátur) geta verið meðal einkenna. Slík einkenni ætti ekki að telja sem 1 af þeim 4 einkennum sem kraftist er
A) Merkjanleg hræðsla eða kvíði um 2 (eða fleiri) af eftirfarandi 5 aðstæður
1. Að nota almenningssamgöngur (t.d. bíla, strætisvagna, lestir, skip, flugvélar).
2. Vera á opnum svæðum (t.d. bílastæðahús, margaðstorg, brýr).
3. Vera í lokuðu rými (t.d verslanir, leikhús, kvikmyndahús)
4. Vera í röð eða í margmenni
5. Vera einn utan heimilis
B) Einstaklingurinn hræðist eða forðast þegar aðstæður vegna hugsana um að flótti gæti verið erfiðir eða skammarlegur, eða þar sem ekki er hægt að fá aðstoð ef að kvíðakasts-leg einkenni kæmu upp eða önnur hindrandi eða skammarleg einkenni (t.d. hræðsla við að detta hjá þeim sem eru eldri; hræðsla við að geta ekki stjórnað úrgangi)
D) Viðkomandi forðast með virkum hætti viðáttufælni aðstæðurnar, krefst stuðningsaðila, eða þolir aðstæðruanr með mikilli hræðslu eða kvíða
E) Hræðslan eða kvíðinn er langt umfram þá raunverulegu hætti sem er til staðar og líka í félagsmenningarlegu samhengi
F) Hræðslan, kvíðinn eða flóttahegðunin er viðvarandi og endist dæmigert í 6 mánuði eða lengur.
G) Hræðslan, kvíðinn eða flóttahegðunin valda klínískt merkjanlegri þjáningu eða heftingu í félagslífi, atvinnu eða á öðrum mikilvægum sviðum mannlegrar virkni
H) Ef önnur læknisfræðileg ástæða (t.d. bólguvaldandi þarmaveiki, 17.2.11 Parkinson veiki) er til staðar, þá er hræðslan, kvíðinn eða forðunarhegðunin augljóslega ýkt
I) Hræðslan, kvíðinn og forðunarhegðunin er ekki betur útskýrð með einkennum annarrar geðröskunar, t.d. einkennin takmarkast ekki við 5.3. Einstaka fælni, aðstæðubundna tegund, takmarkast ekki við félagslegar aðstæður (eins og í 5.4. félagskvíðaröskun) skynjaða galla eða líkamslýti (eins og 6.2. Útlitsröskun) minnir ekki á áföll (eins og í 7.3. Áfallastreituröskun) eða hræðsla við aðskilnað (eins og í 5.1. Aðskilnaðarkvíða).
Skráningaratriði: Viðáttufælni er greind án tillits til 5.5. Felmturröskunar. Ef einstaklingur nær greinimörkum fyrir báðar raskanirnar, þá skal skrá þær báðar.
A) Ýktur kvíði og áhyggjur, áhyggjufullar væntingar, sem á sér stað fleiri daga heldur en færri í minnst 6 mánuði, um marga atburði eða atvik (eins og árangur í vinnu eða skóla)
B) Einstaklingur á erfitt með að stjórna áhyggjunum
C) Kvíðinn og áhyggjurnar tengjast 3 (eða fleiri) af eftirfarandi 6 einkennum (með minnst sum einkennin til staðar fleiri daga heldur en færri seinustu 6 mánuði).
Athuga: Aðeins þarf 1 einkenni hjá börnum
1. Eirðarleysi, eða að vera sífellt á tánum eða órólegur
2. Verða auðþreyttur
3. Eiga erfitt með einbeitingu eða að hugurinn verður tómur.
4. Pirringur
5. Vöðvaspenna
6. Svefntruflanir (erfitt að sofna eða að halda svefni eða hvíldarlítill ófullnægjandi svefn)
D) Kvíðinn, áhyggjurnar eða líkamlegu einkennin valda klíníkt merkjanlegri þjáningu eða heftingu í félagslífi, atvinnu eða á öðrum mikilvægum sviðum mannlegrar virkni
E) Röskunin er ekki beinlínis orsökuð af efnum (t.d. lyfjanotkun, lyfjameðferð) eða af annarri læknisfræðilegri ástæðu (t.d. ofvirkni skjaldkirtlis).
F) Truflunin er ekki betur útskýrð með annarra geðröskun (t.d. kvíðinn eða áhyggjurnar um að fá kvíðaköst í 5.5. Felmturröskun , neikvætt mat í 5.4. Félagskvíðaröskun, smitun eða aðrar þráhyggjur í 6.1. Áráttu-þráhyggjuröskun, aðskilnaður frá nákomnum í 5.1. Aðskilnaðarkvíða), endurminningar áfalla í 7.3. Áfallastreituröskun að þyngjast í 11.1. Lystarstoll, líkamlegar kvartanir í 9.1. Líkömnunarröskun, áhyggjur af líkamslýti í 6.2. Útlitsröskun eða innihald ranghugmynda í 2.0 Geðklofarófsröskun eða 2.1.2. Hugvilluröskun
A) Kvíðaköst og kvíði eru áberandi í klínísku mati
B) Vísbendingar eru fyrir hendi úr sögu viðkomandi, læknisskoðun eða við efnagreiningu, annað hvort (1) eða (2)
1. Einkennin í mælikvarða A þróuðust á meðan eða fljótlega á eftir að á Efnamisnotkun (16.kafli) stóð eða í Fráhvörfum (16.kafli) eða eftir lyfjameðferð
2. Lyfið sem um ræðir getur valdið þeim einkennum sem getið er um í mælikvarða A
C) Truflunin er ekki betur útskýrð með 5.5. Felmturröskun sem ekki efna/lyfja orsökuð. Slík sönnunargögn um sjálfstæða 5.5. Felmturröskun gæti falið í sér eftirfarandi

Einkennin hófust fyrir upphaf efna/lyfja innrökunnar; einkennin héltu áfram í töluverðan tíma (t.d. um mánuð) eftir alvarleg Fráhvörf (16 kafli) eða mikla Efnaölvun (16.kafli) eða að til eru sönnunargögn sem benda til tilveru sjálfstæðrar ekki efna/lyfja inntöku 5.5. Felmturröskunar (t.d. saga endurtekinna ekki efna/lyfja tengdar tímabila).
D) Truflunin á sér ekki eingöngu stað á meðan 17.1 Óráði stendur
E) Röskunin veldur klínískt merkjanlegri þjáningu eða hömlun í félagslífi, atvinnu eða annarri mikilvægri mannlegri virkni
Athuga Þessa greiningu á aðeins að gera í stað greiningar Efnaáhrif eða Efnafráhvörf ef einkennin í mælikvarða A eru yfirgnæfandi í klíníska matinu og ef þau eru svo alvarleg að þau krefjast sérstakrar klínískrar athygli
Skráningaratriði
ICD-10 skráningarnúmerin eru tilgreind hér. Athugið að í því kerfi verður að gera greinarmun á því hvort samsláttur á við Efnamisnotkunarröskun fyrir sama efni. Ef vægt þá skal skrá samsláttarröskunina í 4ða staf með "1" með skráningunni "væg" (efna) notkunar röskun" á undan Efna-inntöku felmturröskunarinnar (t.d. "væg kókaín notunarröskun með kókaín-orsakaðri felmturröskun). Ef samsláttur er við miðlungs eða verulega efnamisnotkunarröskun, skal skrá 4ða staf "2" með skráningunni "miðlungs" (efna) notkunar röskun "eða" veruleg (efna) notkunar röskun", eftir því hve mikil sú notkun er. Ef ekki er til staðar neinn samsláttur þá skal 4ði stafurinn vera "9", og Efna-inntöku felmturröskunin eingöngu skráð (sjá mynd)
Ákvarða ef
Með upphaf í Efnaölvun: Ef mælikvarða er náð fyrir Efnaölvun og einkennin þróast í ölvuninni
Með upphaf í Efnafráhvarfi: Ef mælikvarða er náð fyrir Efnafráhvarf og einkennin þróast í eða rétt á eftir fráhvörfunum.